Łowickie Towarzystwo Rolnicze

Z Nowy Łowiczanin

Łowickie Towarzystwo Rolnicze – powstało w 1909 r. jako oddział okręgowy Centralnego Towarzystwa Rolniczego z siedzibą w Warszawie. Inicjatorem powstania był Władysław Grabski późniejszy premier Polski.

Spis treści

Powstanie

Zebranie założycielskie powstało dzięki inicjatywie Władysława Grabskiego, ówczesnego posła do Dumy Państwowej z rejonu łowickiego oraz sędziego łowickiego Jakuba Kakietka z Osieka, którzy rozesłali kilkadziesiąt zaproszeń do okolicznych rolników i znanych osobistości z Łowicza, zachęcających do wspólnej inicjatywy.

Zebranie odbyło się 14 stycznia 1909 r. w sali Ochotniczej Straży Ogniowej w Łowiczu przy ul. Podrzecznej 30. Powołano na nim radę, do której weszli m.in. Jakub Kakietek, Józef Twarowski, Feliks Kazimierski.

Inicjatorzy zebrania określili, że Towarzystwo ma być „organem wspólnej pracy wszystkich mieszkańców powiatu łowickiego nad podniesieniem stanu i dobrobytu naszej ludności miejscowej”.

Władysław Grabski założyciel i prezes ŁTR w latach 1909 - 1919.

Zarząd

  • Prezes – Władysław Grabski (1909 - 1919)
  • Sekretarz – Stanisław Wilkoszewski,
  • Skarbnik – Franciszek Trawiński.

Wydziały

Łowicki oddział utworzył w 1911 r. dwa wydziały: agronomiczny i kółek rolniczych. Pierwszy zajmował się prowadzeniem rachunkowości rolnej, kontrolą mleczności krów i produkcji wyborowych nasion do siewu. W dniach 5-6 września 1912 r. był organizatorem na Końskim Targu w Łowiczu wystawy, prezentującej zwierzęta hodowlane, ziemiopłody, narzędzia rolnicze oraz wyroby przemysłu rolnego, warzywnictwa i ogrodnictwa. Pochlebnie oceniając wystawę, korespondent krakowskiego tygodnika Świat, uznał, że jedynym mankamentem wystawy był „brak okazów drobnego przemysłu domowego, a przede wszystkim niewielką ilość słynnych samodziałów i wycinanek łowickich”. W 1914 r. zorganizowano również wystawę koni.

Drugi z wydziałów zajmował się zrzeszaniem rolników w drobne stowarzyszenia: kółka rolnicze, kasy pożyczkowo – oszczędnościowe, spółki wyrobów żwirowo – cementowych, straże ogniowe i in. O ile wydział agronomiczny pracował dla większej własności dzierżawców, to kółka rolnicze obejmowały jedynie drobną własność.

W 1913 r. na wsiach łowickich było 15 kółek rolniczych. Zajmowały się one również organizowaniem wycieczek do wzorowo prowadzonych gospodarstw, kursy i systematyczne pogadanki oraz konkursy obejmujące nie tylko rolników stowarzyszonych.

Stacja doświadczalna

Ważną instytucją upowszechniania postępu rolniczego przy OTR okazała się stacja doświadczalna w Borku Mysłakowskim pod Łowiczem, założona w 1911 r. Na 15 morgach ziemi wydzierżawionych od ks. J. Radziwiłła prowadzone były doświadczenia z różnymi odmianami zbóż i okopowych, uprawą mechaniczną roli oraz stosowaniem jakościowym i ilościowym nawozów sztucznych. Kierownikiem stacji był Eugeniusz Detkens, który jeździł również do rolników i prowadził doświadczenia na ich polach. Wyniki prac publikowano w dziale rolniczym Łowiczanina oraz rocznikach CTR.

Okres I wojny światowej

Z chwilą wybuchu I wojny światowej zadaniem Okręgowego Towarzystwa Rolniczego i jego prezesa Władysława Grabskiego było utworzenie Powiatowego Komitetu Obywatelskiego. Obok niesienia pomocy najbardziej potrzebującym ofiarom wojny i ich rodzinom zajął się on rejestracją szkód wojennych poprzez powołanie powiatowej komisji szacunkowo rolnej i 9 komisji gminnych – zarejestrowano w powiecie ponad tysiąc zniszczonych gospodarstw.

Zajęcie Łowicza przez Niemców spowodowało zawieszenie działalności towarzystwa.

Reaktywacja

Wznowienie działalności towarzystwa nastąpiło w lipcu 1917 r. Jedną z pierwszych powojennych inicjatyw było ogłoszenie – na zjeździe rolników w sali Stowarzyszenia Rolników Chrześcijańskich w Łowiczu – kursu rolniczego oraz powołanie komisji budowlanej udzielającej porad budowlanych, opracowującej plany i kosztorysy budynków gospodarskich i mieszkaniowych na wsi, zakładającej instalację elektryczną itp.

W tym czasie nastąpiła również zmiana we władzach towarzystwa. Prezesem OTR został wybrany, kierujący poprzednio pracą kółek rolniczych, ziemianin, właściciel Walewic – Stanisław Grabiński.

Władysław Grabski odkąd zaangażował się w działalność państwową, od 1919 r. pełnił funkcję honorowego prezesa Łowickiego OTR.

Pomoc ŁTR okazywał Sejmik Łowicki, który umożliwiał zatrudnienie dodatkowych instruktorów we wsiach.

Rozłam

Po kryzysie w Centralnym Towarzystwie Rolniczym doszło do utworzenia Centralnego Związku Kółek Rolniczych. Podobny rozłam nastąpił w Łowiczu. Obok OTR zawiązała się druga organizacja gospodarcza – Okręgowy Związek Kółek Rolniczych w Łowiczu. W 1919 r. doszło również do powstania Oddziału Związku Ziemian w Łowiczu skupiającego posiadaczy średniej i dużej własności.

W 1929 r. na zlecenie władz centralnych doszło do połączenia OTR i OZKR w Łowiczu w jedną organizację pod nazwą Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych. W drodze arbitrażu władz wojewódzkich powstał zarząd w składzie:

PrezesTomasz Wróbel

Wiceprezes – Stanisław Grabiński

Członkowie: W. Janowski, M. Piestrzeniewicz, F. Karczewski, W. Przegaliński, F. Guzek.

W skład zarządu wchodziła również 20 – osobowa rada.

Z chwilą połączenia organizacja skupiała 40 kółek rolniczych i kilka kół gospodyń wiejskich. 10 lat później skupiała już 102 kółka, 45 kół gospodyń, mając w swej siedzibie 7 sekcji specjalnych. Rozwiązanie Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych nastąpiło wraz z wybuchem II wojny światowej.

Siedziba

Siedzibą Towarzystwa był początkowo lokal przy ul. Długiej, a następnie Dom Ludowy w Łowiczu.

Varia

  • Książę Janusz Radziwiłł ostatni właściciel dóbr nieborowskich, będąc członkiem Rady Regencyjnej w Warszawie, wspomógł w 1918 r. Łowickie Towarzystwo Rolnicze przekazując w Arkadii budynek karczmy dla 6-miesięcznej szkoły ogrodniczo-rolniczej.
  • Członkami ŁTR byli późniejsi parlamentarzyści II Rzeczypospolitej Władysław Grabski – dwukrotny premier i minister skarbu, Teofil Kurczak oraz Tomasz Wróbel.
  • Teofil Kurczak wystąpił z towarzystwa już w 1911 r., oskarżając na łamach Łowiczanina, że rządzą nim obszarnicy i księża

Źródła

  • Gumiński Tadeusz, Łowicz w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Łowicz. Dzieje miasta, pod red. R. Kołodziejczyka, Warszawa 1986, s. 397.
  • Wojtylak Marek, Łowickie Towarzystwo Rolnicze, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 8/ 1990 r. s. 4 i 6, Nr 9, s. 6
Osobiste