Archiwum Państwowe w Łowiczu

Z Nowy Łowiczanin

(Przekierowano z Archiwum Państwowe)

Archiwum Państwowe m. st. Warszawy, oddział w Łowiczu - placówka archiwalna powstała w Łowiczu w roku 1950. Instytucja wchodząca w skład administracji rządowej (państwowej).

Spis treści

Historia powstania

Archiwum Państwowe w Łowiczu powołane zostało na mocy zarządzenia Ministra Oświaty z 21 lipca 1950 r. i art. 45 dekretu z 7 lutego 1919 r. o organizacji archiwów państwowych i opiece nad archiwaliami. Powstała wtedy w Łowiczu ekspozytura powiatowa Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Łodzi. Dwa lata później Powiatowe Archiwum Państwowe w Łowiczu otrzymało statut, który określał archiwum jako miejsce przechowywania materiałów archiwalnych wytworzonych i wytwarzanych na obszarze powiatu łowickiego, a następnie przekazywanych po 5 latach do WAP w Łodzi. W 1956 r. w związku z utworzeniem nowych powiatów na terenie woj. łódzkiego poszerzono obszar działania PAP w Łowiczu o powiat kutnowski, zaś rozporządzeniem Rady Ministrów z 19 lutego 1957 r. i 30 grudnia 1958 r. przyznano mu prawo posiadania stałego zasobu. Siedziba Archiwum Państwowego znajdowała się początkowo przy Nowym Rynku 20. Pomieszczenia biurowe łącznie z magazynem zajmowały tam niedużą powierzchnię ok. 58 mkw i były poważnie zawilgocone. W 1958 r. archiwum łowickie uzyskało pomieszczenia o pow. ok. 170 mkw w budynku muzeum, z wejściem od ulicy 3 Maja 1. W związku z wprowadzeniem nowego podziału administracyjnego kraju w 1975 r. nastąpiła likwidacja archiwum powiatowego. Od 1 lutego 1976 r. w Łowiczu utworzono ekspozyturę WAP w Skierniewicach, którą trzy lata później przekształcono w oddział terenowy. Z dniem 1 kwietnia 1985 r. zarządzeniem Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oddział łowicki WAP w Skierniewicach stał się Oddziałem w Łowiczu Archiwum Państwowego m. st. Warszawy. W powyższej strukturze organizacyjnej łowickie archiwum wykonuje swe zadania do dzisiaj.

Zadania archiwów państwowych

Do głównych zadań archiwów państwowych zalicza się m. in.:

  • ewidencję, przechowywanie, opracowanie, zabezpieczanie i udostępnianie materiałów archiwalnych,
  • prowadzenie prac naukowych oraz wydawniczych w dziedzinie archiwistyki,
  • popularyzacja wiedzy o archiwaliach i archiwach oraz prowadzenie działalności informacyjnej,
  • kształtowanie narodowego zasobu archiwalnego oraz kontrola postępowania z materiałami archiwalnymi wchodzącymi do tego zasobu,
  • wydawanie odpisów i kopii przechowywanych materiałów, a także zaświadczeń potwierdzających informacje zawarte w tych materiałach.

Zbiory

Zasób łowickiego oddziału APW obejmuje 278 zespołów archiwalnych, liczących 53745 jednostek, co daje 601,81 metrów bieżących akt. W zbiorach znajdują się niemal wyłącznie materiały aktowe, które chronologicznie sięgają wieku XVII aż po czasy współczesne, a dotyczą głównie Łowicza i obecnego powiatu łowickiego. Wyjątkiem są archiwalia ze zbioru Władysława Tarczyńskiego, w których obok materiałów służących poznaniu dziejów i spraw z regionu łowickiego znajdziemy także interesujące źródła do badań w skali ogólnopolskiej. Do najciekawszych w zasobie archiwalnym należą Akta miasta Łowicza z lat 1783-1950, które w dziale dokumentującym instytucje administracji ogólnej są największym z zespołów archiwalnych. Akta liczą 4753 jednostki i ponad 42,5 mb, z czego zdecydowana ich większość pochodzi z okresu międzywojennego. Wyjątkowa rangę posiadają szczątki akt 14 cechów działających w przeszłości w Łowiczu. Chronologicznie większość łowickich dokumentów i akt cechowych pochodzi z XIX i XX wieku, ale są także sięgające XVII i XVIII stulecia. Do najstarszych należy m.in. księga posiedzeń sądu cechu szewców, prowadzona od 1631 roku i kontynuowana systematycznie do 1834 r. czy przywilej króla Jana Kazimierza dla cechu stolarzy, szklarzy i tokarzy z 1652 r. z pieczęcią kancelarii królewskiej i podpisem władcy. Liczną objętościowo grupę reprezentują w archiwum akta administracji ogólnej z terenu powiatu łowickiego, szczególnie ważne do badania życia politycznego, społeczno-gospodarczego i kulturalnego wsi w XIX-XX wieku. Akt administracji specjalnej jest stosunkowo niedużo i stanowią je szczątki zespołów. Do ciekawszych w tym dziale zaliczyć trzeba dokumentację komisji konskrypcyjnych (poborowych) z Łowicza i powiatu z okresu zaborów, a z lat bardziej współczesnych: Więzienia w Łowiczu (1918-1944), Inspektora Szkolnego (1919-1949) i Powiatowego Komitetu Opieki Społecznej (1940-1949). Pod względem objętościowym największą grupę dokumentacji stanowią akta instytucji wymiaru sprawiedliwości. Wykorzystywane są one nie tylko do celów naukowych, ale przede wszystkim do regulacji spraw majątkowych i ustalania praw własności. Akta stanu cywilnego różnych wyznań figurują w archiwum od niedawna. Zdecydowana ich większość z najstarszego okresu przechowywana jest w Archiwum Państwowym w Łodzi, natomiast w zasobie łowickim przeważają akta z końca XIX w. Na specjalną uwagę w łowickich zbiorach zasługują akta instytucji i organizacji politycznych, społecznych, kulturalnych i zawodowych. Jakkolwiek stan ich zachowania bywa niekiedy szczątkowy, pozostają one wartościowym materiałem badawczym do studiów regionalnych. Chlubą łowickiego archiwum jest posiadania zbioru archiwaliów Władysława Tarczyńskiego (1845-1918), społecznika, literata i zbieracza pamiątek historycznych z Łowicza. Są one częścią tzw. zbiorów bibliotecznych, otwartego w 1907 r. Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych w Łowiczu oraz działającego w mieście przed II wojną światową Muzeum Miejskiego im. Władysława Tarczyńskiego. Po wojnie zbiory te zostały rozparcelowane i w części powróciły z WAP w Łodzi do Łowicza w 1980 r. W łowickim archiwum liczą obecnie 402 jednostki. Trzon zbioru stanowią archiwalia z okresu staropolskiego, przy czym ten znaczący fragment wykracza daleko poza tematykę łowicką. Znajdują się wśród nich m.in. dokumenty królów i prymasów polskich, listy i rękopisy wybitnych osób życia politycznego, rozkazy i odezwy dowódców powstań narodowych i in., są też fotografie, afisze, kalendarze, książki dawnej drukarni prymasowskiej w Łowiczu itp.

Wydawnictwa

Oddział APW w Łowiczu był współwydawcą następujących pozycji wydawniczych:

  • Wiesław Jan Wysocki, Leksykon prasy łowickiej. Łowicz 1997;
  • Łowickie Harcerstwo (na podstawie referatów wygłoszonych na sesji historycznej w dniu 7 września 1997 r.), Łowicz 1997;
  • Grzegorz Jan Sosnowski, Wśród ofiar Katynia, Łowicz 2001;
  • Edward Miziołek, Łowicka pocztówka 1899-1999, Łowicz 2000.

Dane adresowe

Archiwum Państwowe m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu

99-400 Łowicz, ul. 3 Maja 1

tel./fax 0-46 837-39-86

e-mail: apw.lowicz@warszawa.ap.gov.pl

Informacje o zasobie

  • Wojtylak Marek.: Informator o zasobie archiwalnym Archiwum Państwowego m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu. Łowicz 1993 ss. 59. Rec. J. Leśniewska: Archeion. T. 96. Warszawa 1996, s. 215-217;
  • Zasób archiwalny Archiwum Państwowego Województwa Skierniewickiego. Oprac. Z. Tobijański, A. Gryciuk, K. Jachimek. Rawa Mazowiecka 1976;

Linki zewnętrzne

Osobiste