Arnold Agnieszka

Z Nowy Łowiczanin

Agnieszka Arnold (fot. z archiwum NŁ)

Agnieszka Arnold – (ur. 24 września 1947 r. Łowicz) polska reżyserka, dokumentalistka, reporterka telewizyjna, członkini Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

Spis treści

Młodość

W młodości z rodzicami mieszkała przy Rynku Kilińskiego (dziś Nowy Rynek) w kamienicy z okiem opatrzności. Jej ojciec Edward Arnold był lokalnym przedsiębiorcą, prowadził duży zakład farbiarski z gręplarnią i przędzalnią, który po wojnie komuniści znacjonalizowali. Według Agnieszki Arnold po wojnie był 36 razy aresztowany przez UB za przynależność do ZWZ-AK i współpracę z Niemcami.

Agnieszka Arnold razem z bratem Krzysztofem brała udział w demonstracji studentów w marcu 1968 r. Nie została relegowana z uczelni, natomiast jej bratu nie pozwolono robić doktoratu na Politechnice Warszawskiej.

Była współżałożycielką „Solidarności” filmowców. Po ogłoszeniu stanu wojennego organizowała wraz z Wojciechem Kochlewskim akcję protestacyjną, a razem z Krystyną Starczewską wydawała podziemne pismo „KOS”. W tym czasie została aresztowana i przesłuchiwana przez kilkanaście godzin na ul. Oczki w Warszawie. Została wypuszczona, ale musiała się ukrywać, m.in. w szpitalu psychiatrycznym na Sobieskiego w Warszawie. Po stanie wojennym wróciła do pracy w telewizji.

Wykształcenie

Praca zawodowa

Po ukończeniu studiów Agnieszka Arnold pracowała przez dwa lata w liceum dla dorosłych w Łowiczu. W 1976 r. dzięki znajomości z Ludwikiem Benoit, rozpoczęła pracę w łódzkiej telewizji, która w tamtych czasach była podporządkowana wymogom ówczesnej propagandy. Niepogodzona w taką rzeczywistością opuściła publicystykę. Rozpoczęła pracę w Agencji Filmowej, gdzie najpierw jako asystent reżysera a następnie jako II reżyser współpracowała m.in. z Januszem Morgensternem („Godzina W” – 1979 r.), Stanisławem Bareją („Miś” – 1980 r.), czy Janem Łomnickim („Jeszcze tylko las” – 1991 r., „Wielka wsypa” – 1992 r.).

Samodzielnie zadebiutowała w I połowie lat dziewięćdziesiątych filmem dokumentalnym pt. „Anoszim noszim we-taf” (1993 r.) opowiadającym o zagładzie warszawskiego getta. Film został oparty na materiałach z archiwum Emanuela Ringelbluma, historyka, naocznego świadka wydarzeń i więźnia warszawskiego getta. Kolejne filmy to m.in.: „Kto ziarno nadziei siał” (1994 r.), „Mit, tradycja, rzeczywistość” (1994 r.), "Miasteczko" (1995), "Ocalona" (1996), "Bareizm" (1997), "Gdzie mój starszy syn Kain" (1999) "Ikona Bożego Narodzenia" (2000), "Sąsiedzi" (2001), Przebaczenie" (2003), "Zula z Czeczenii" (2005), "Bogu dzięki za Bonieckiego"(2006), "Kongres niedokończony" (2009). Najbardziej znane filmy Agnieszki Arnold poświęcone są zbrodni w Jedwabnem. W 1999 roku reżyserka nakręciła dokument "Gdzie mój starszy syn Kain", w którym znalazły się relacje Szmula Wassersztajna i córki właściciela stodoły w Jedwabnem, w której spalono Żydów.

Kolejny film Agnieszki Arnold "Sąsiedzi" (2001) w całości poświęcony jest wydarzeniom w Jedwabnem. Jan Gross napisał książkę pod tym samym tytułem (wyd. 2001) na podstawie przeprowadzonych w 1998 roku przez Arnold wywiadów z mieszkańcami Jedwabnego. Po premierze filmu "Sąsiedzi" reżyserka oświadczyła w warszawskiej synagodze Nożyków podczas dyskusji poświęconej sprawie Jedwabnego, że "Jest to polska zbrodnia popełniona na polskich Żydach", co potwierdziły ustalenia IPN.

W latach 2007-2011 była członkinią Zarządu Głównego Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

Kontrowersje

W 2006 r. bez kolaudacji TVP 1 września pokazała jeden z jej najbardziej kontrowersyjnych filmów "Przebaczenie". Jest to drugi z filmów Arnold traktujący o rzezi wołyńskiej, pierwszy pt. „Oczyszczenie” również został wyemitowany przez TVP. W drugim dokumencie udało się jej dotrzeć do ukraińskich niepodległościowców, pokazać ich tragiczne uwikłanie. Arnold pokazała dylematy nacjonalistów ukraińskich, genezę ich sojuszu z Niemcami hitlerowcami, późniejszą kapitulację wobec KGB [1]. Po emisji „Przebaczenia” do TVP wpłynęła skarga Towarzystwa Miłośników Wołynia i Polesia zarzucająca, iż „film był zbiorem monologów czołowych działaczy Organizacji Nacjonalistów Ukraińskich (OUN) i Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), z których wynika, że te organizacje prowadziły bohatersko nieprzejednaną walkę z Niemcami i Sowietami w imię niepodległości Ukrainy „(...) Komentarzy czy dyskusji pokazujących zbrodnie OUN-UPA przeciwko narodowi polskiemu i faszystowską ideologię tych organizacji - nie było ani w trakcie filmu, ani przed czy po emisji” [2].

20 grudnia Agnieszka Arnold została pisemnie upomniana przez Komisję Etyki TVP za to, że naruszyła w swoim filmie „Przebaczenie” obowiązujące „Zasady Etyki Dziennikarskiej w Telewizji Polskiej – informacja, publicystyka, reportaż, dokument, edukacja”.

Sprawą zajmował się Program Spraw Precedensowych Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Sprawa zakończyła się w czerwcu 2008 ugodą, w której TVP przeprosiła Agnieszkę Arnold za "błędną i jednostronną" ocenę jej filmu oraz mylne orzeczenie komisji etyki i wypłaciła jej 25 tys. zł odszkodowania [1].

Mit, tradycja, rzeczywistość

„Mit, tradycja, rzeczywistość” to film dokumentalny Agnieszki Arnold, opowiadający o jej rodzinnej miejscowości - Łowiczu. Autorka, przedstawia miasto swojego cudnego dzieciństwa, jako biedne, rozsypujące się i po części zdziczałe. W filmie, obraz Łowicza z początku lat 90. współtworzą wypoczywający na łąkach pijani uczestnicy procesji Bożego Ciała i walące się mury zabytkowych kamienic, o które nikt nie dba.

Film u większości lokalnego społeczeństwa wywołał oburzenie, jednak znaleźli się i tacy, którzy gratulowali jej udanego projektu.

Arnold zrobiła również pięcioodcinkowy serial dokumentalny „Kutno”, opowiadający o mieście z którego pochodziła jej matka. Film bazujący na materiałach archiwalnych, nakręcony przez żołnierza gestapo, przedstawia zagładę kutnowskich Żydów.

Nagrody

  • W 1994 r. Zarząd Fundacji Kultury przyznał Agnieszce Arnold nagrodę dla najlepszego filmu dokumentalnego, wyemitowanego w programie 2 TVP, w cyklu Małe Ojczyzny, pt. „Kto ziarno w nadziei siał”. Opowiada on śląskiej wsi Cisownica zamieszkałej głównie przez ludność protestancką.
  • W 2001 roku Agnieszka Arnold otrzymała Nagrodę Wielką Fundacji Kultury za film „Sąsiedzi”, traktujący o zbrodni w Jedwabnem.

Varia

  • Budynek, w którym obecnie znajduje się siedziba PZU Życie przy ul. Ciemnej w Łowiczu został zbudowany przez ojca Agnieszki Arnold, Edwarda w dwa lata po zakończeniu wojny.
  • W 2009 r. w Białymstoku został zorganizowany przegląd filmów Agnieszki Arnold pt. „Trudna Pamięć”. Przegląd został zorganizowany przez Klub Krytyki Politycznej przy współpracy Wydziału Historyczno-Socjologicznego Uniwersytetu w Białymstoku. W ciągu trzech dni w kinie Pokój wyemitowano 6 filmów dokumentalistki[3].
  • W 2008 r. Agnieszka Arnold wraz z Ireną Dzierzgowską (edukatorką) i Krystyną Starczewską (pedagogiem), w związku z organizowanymi w Chinach Igrzyskami Olimpijskimi, wystosowały Apel do premiera Donalda Tuska o powołanie międzynarodowej misji obserwacyjnej w sprawie łamania praw człowieka w Tybecie. Apel ten podpisały 77433 osoby.

Źródła informacji

  • Janiszewski Jakub, Grabarka Rzeczypospolitej, [w:] Wysokie Obcasy, nr 27/2008, s. 10-20.
  • Paradowska Janina, Liczenie Szkieletów, [w:] Polityka, nr 15/2001, s. 16-17.
  • Waligórski Wojciech, Jestem fanem prowincji, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 18/1995, 6-7.
  • Waligórski Wojciech, Pokazała zbrodnię, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 15/2001, s. 15.
Osobiste