Bączkowski Tadeusz

Z Nowy Łowiczanin

Tadeusz Bączkowski ok. 1927 r. (fot. z: Niebudek Aleksander, Narodowiec z duszą humanisty, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 1/2011, s. 1, 3).

Tadeusz Bączkowski – (ur. 29 maja 1904 Dębsk – zm. 1 kwietnia 1941 Palmiry) literat, redaktor, działacz społeczny, właściciel drukarni i księgarni.

Spis treści

Młodość

Jego ojciec Franciszek pełnił funkcje zarządcy majątku, a matka Anna z Niebudków była nauczycielką. Uczęszczał do klasy przedwstępnej zw. "freblówki", prowadzonej przez Jadwigę Starzyńską. W 1914 r. podczas działań wojennych wyjechał ze starszym bratem Józefem z Łowicza do wsi Zbytki, gdzie mieszkał brat ojca. Następnie znalazł schronienie w bursie RGO w Żbikowie koło Pruszkowa. W 1919 r. rozpoczął naukę w Gimnazjum Męskim im. ks. Józefa Poniatowskiego w Łowiczu, gdzie w 1926 zdał maturę. Następnie rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W tym czasie zetknął się z ruchem narodowym i z działającym tam kołem Młodzieży Wszechpolskiej. W skutek nie zaliczania w terminie egzaminów został relegowany z uczelni.

13 sierpnia 1929 r. został powołany do wojska. Służbę wojskową odbył w batalionie Podchorążych Rezerwy nr 10 w Gródku Jagiellońskim. 29 czerwca ukończył szkolenie i w stopniu podchorążego uzyskał zwolnienie do cywila.

W okresie szkolnym był założycielem i przewodniczącym kółka literackiego. Okresowo należał również do drużyny harcerskiej i brał udział w zawodach sportowych.

Wspólnie z Tadeuszem Gumińskimzorganizował protest młodzieży akademickiej łowickiej przeciwko bezprawnemu traktowaniu więźniów w tzw. procesie brzeskim. Protest ten podpisało ponad 100 osób. Został opublikowany w warszawskich prasach oraz w lokalnym Łowiczaninie z dnia 9 stycznia 1931 r..

26 listopada 1931 r., na Walnym Zebraniu Akademickiego Koła Łowiczan został wybrany jego prezesem. Koło organizowało coroczne bale, z których dochód przeznaczany był na działalność statutową. Kiedy nowa ustawa o stowarzyszeniach akademickich przekreśliła podstawy prawne Koła, Bączkowski wciąż jako prezes przewodniczył - do 1 grudnia 1933 r. - Komisji Likwidacyjnej.

W 1933 r. otrzymał nominację na stopień podporucznika i powołanie na ćwiczenia 18 pp w Skierniewicach. Kolejne ćwiczenia odbywał tam w 1934, 1936 i 1937 r. W 1938 dostał przydział mobilizacyjny do 10 PP do Łowicza, gdzie pełnił funkcję płatnika.

Droga zawodowa

Wycinek z Polski Narodowej.

W latach 1930 – 35 pracował jako urzędnik sądowy w Łowiczu. Na to stanowisko polecił go T. Gumiński, który zrezygnował z tej pracy aby dokończyć studnia prawnicze na UW. Jednak z powodu przynależności do ONR, stracił tę posadę i był sądzony w procesie politycznym.

W 1932 r. zaczął wydawać dodatek łowicki do dziennika warszawskiego ABC – organu Obozu Narodowo – Radykalnego. Pismo drukowano w drukarni Rybackiego, a formalnym jego redaktorem był Bolesław Golędzinowski.

W maju 1936 r. zaczął wydawać we własnej drukarni tygodnik społeczno - polityczny Polska Narodowa. Pierwszy raz ukazał się on w nakładzie 1 tys. egzemplarzy i objętości 4 stron. Polska Narodowa wychodziła do końca 1938 r. Od 15 stycznia do 3 września 1939 r. wychodziła pod nazwą Gazeta Łowicka. Bączkowski był redaktorem i wydawcą tych pism, a także głównym autorem artykułów.

Bączkowski był również „niedzielnym” literatem, wydał mi.in. tomik wierszy pt. Droga do Damaszku. Był również autorem tzw. Sonetów Łowickich, czyli zbioru wierszy o tematyce regionalnej, czy krótkich satyr jak np. Nagrobek.

Właściciel drukarni

Reklama drukarni Bączkowskiego w jego gazecie Polska Narodowa.

Dzięki premii 5 tys. zł, która padła na obligacje państwowe w 1936 r. założył drukarnię. Funkcjonowała od 16 marca 1936 przy ul. 11 listopada 2 razem z księgarnią i wytwórnią stempli. Drukarnia była wyposażona w elektryczną maszynę drukarską i bostonkę, czcionki metalowe i drewniane. Drukarnia zatrudniała maszynistę, zecera oraz personel pomocniczy.

W drukarni tłoczono druki akcydensowe, broszury, jednodniówki, ulotki, prospekty, wizytówki, pocztówki, a także książki (Roczniki miasta Łowicza, Andrzeja Kazimierza Cebrowskiego) i czasopisma (Polska Narodowa i Gazeta Łowicka). Druki oznaczone były sygnetem zaprojektowanym przez Zdzisława Pągowskiego. Przy drukarni działała również introligatornia. Drukarnia i księgarnia funkcjonowały również w okresie konspiracji, głównie na rzecz okupanta, który potrzebował drukować pisma urzędowe, przepustki, dowody tożsamości itp. Zakład funkcjonował do kwietnia 1941 roku.


Życie prywatne

Miał dwóch starszych braci Jana i Józefa oraz młodszą siostrę Annę. Najstarszy Jan był wybitnym działaczem harcerskim, a następnie zawodowym oficerem. Zmarł w Anglii w 1962 r. Drugi brat Józef urodził się w 1902 r. był absolwentem na kierunku wychowania fizycznego. Był m.in. redaktorem pisma Głos Wolności. Działał także w ZWZ-AK w Łowiczu a następnie w Batalionach Chłopskich na Kielecczyźnie.

W 1935 r. ożenił się z mgr psychologii Janiną Lendzion, absolwentką Gimnazjum Żeńskiego im. Juliana Niemcewicza w Łowiczu z roku 1925. Po ślubie zamieszkali na ul. Podrzecznej 14, a następnie przeprowadzili się na ul. Legionów 17 (dziś Armii Krajowej). Dzieci nie mieli.

Śmierć

W 1939 r., mimo stopnia podporucznika rezerwy, nie został zmobilizowany do armii. Prawdopodobnie współpracował z Narodową Organizacją Wojskową. Znalazł się wśród 20 Łowiczan aresztowanych przez gestapo w marcu 1941 r. w ramach akcji AB. Poddany został brutalnemu śledztwu. 30 marca został wywieziony na Pawiak, a 1 kwietnia rozstrzelany w Palmirach. Podczas ekshumacji w 1945 r. jego ciała nie udało się zidentyfikować. Spoczął w nieoznaczonej mogile.

Ciekawostki

  • Niektóre dokumenty z drukarni Tadeusza Bączkowskiego, m.in. księgi zamówień oraz rękopisy jego wierszy, znajdują się w Zbiorze Teresy i Zygmunta Pągowskich w zasobie Archiwum Państwowego m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu.
  • Część maszyn i urządzeń z drukarni zachowała się do dziś - zostały one przeniesione w 1941 r. do Drukarni Powiatowej przy ul. Podrzecznej i są obecnie w posiadaniu właścicielki drukarni Łowiczanka Agnieszki Krajewskiej.

Źródła

  • Niebudek Aleksander, Narodowiec z duszą humanisty, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 1/2011, s. 1, 3.
  • Pągowski Zygmunt, Bączkowski Tadeusz, [w:] Słownik pracowników książki polskiej, pod red. I. Treichel, Warszawa - Łódź 1972.
  • Tadeusz Bączkowski we wspomnieniach Tadeusza Gumińskiego, oprac. M. Wojtylak, [w:] CDN - Notatnik kulturalny, nr 6, vol 2/1998, s. 9. ISSN 1428-2534.
  • Wojtylak Marek, Kontynuator łowickich tradycji wydawniczych, [w:] CDN - Notatnik kulturalny, nr 6, vol 2/1998, s. 13. ISSN 1428-2534.
  • Z dziejów średnich szkół ogólnokształcących i koła wychowanków w Łowiczu, wyd. przez Koło Wychowanków i Wychowanek Szkół Średnich Ogólnokształcących w Łowiczu, Łowicz 2000, s. 145. ISBN 83-914354-0-7.
Osobiste