Balcer Emil

Z Nowy Łowiczanin

Emil Balcer - (ur. 13 marca 1863 - zm. 23 grudnia 1941 Łowicz) kupiec, działacz społeczny, kolekcjoner książek i czasopism. W czasie I wojny światowej burmistrz Łowicza. Po śmierci Władysława Tarczyńskiego opiekun muzeum. Ożenił się z córką Władysława Tarczyńskiego Jadwigą.

Jako czteroletnie dziecko, przyjechał wraz z rodzicami, Józefem i Wilhelminą z Krzeszyńskich z Reszla na Warmii do Łowicza. Jego dziadek był powstańcem z 1831 roku.

Portret Emila Balcera znajdujący się w Muzeum w Łowiczu

Ukończył 4 - klasowe progimnazjum oraz kursy: handlowe, księgowości i korespondencję. Odbył w Łowiczu, pod kierunkiem ojca praktykę handlową, którą dokończył podczas dwuletniego pobytu w Berlinie.

Spis treści

Przedsiębiorca

Już w wieku 22 lat rozpoczął karierę kupca i przemysłowca, zaczynając od ulepszenia narzędzi tkactwa dla rzemiosła ludowego. Wytwórców pozyskiwał nie tylko w Królestwie Kongresowymlecz również na Litwie. W 1898 roku założył skład żelaza, wyrobów żelaznych, materiałów budowlanych i urządzeń rolniczych - pierwszy na tak szeroką skalę na terenie prowincji polskiej - który prowadził przez 35 lat.

W 1902 roku zorganizował Towarzystwo Udziałowe ratując w ten sposób chylącą się ku upadkowi odlewnię i fabrykę maszyn w Żychlinie. Został członkiem zarządu, a przez cztery lata, do wybuchu I wojny światowej, pełnił funkcję prezesa spółki. Propagował handel, rzemiosło i przemysł, zdobywając opinię pioniera kupiectwa polskiego na prowincji.

Działacz OSO (OSP)

Kamienica Emila Balcera na Nowym Rynku w okresie międzywojennym (fot. z: Gumiński Tadeusz, Pierwsza wojna światowa, [w:] Łowicz. Dzieje miasta, pod red. R. Kołodziejczyka, Warszawa 1986, s. 310.)
Reklama firmy Emila Balcera w Łowiczaninie z 1911 r.

W 1879 r. wstąpił w szeregi organizującej się Ochotniczej Straży Ogniowej w Łowiczu, zaczynając pracę w II oddziale ratunkowym. Służąc kolejno we wszystkich oddziałach straży i uzyskując funkcje ratownika, topornika, prądownika itd., doszedł do najwyższych funkcji w jednostce. Awanse poprzedziła wytężona praca organizacyjna w komisji rewizyjnej, która pozwoliła mu na zapoznanie się ze stanem gospodarki straży łowickiej. Szczególnie intensywny okres jego pracy w pożarnictwie przypadł na pierwsze lata XX wieku. W 1904 r. przejął obowiązki gospodarza OSO w Łowiczu. Pełniąc funkcję pomocnika dowódcy, a następnie pomocnika naczelnika, doprowadził do kwitnącego stanu gospodarkę straży łowickiej przez zastosowanie właściwej dokumentacji dotyczącej stanu inwentarza, kontroli ćwiczeń, raportów pożarów itp. W 1905 r. na jego wniosek wprowadzono w administracji straży pożarnej język polski. Zajmował się ulepszaniem narzędzi i pojazdów strażackich. Wprowadzał własne rozwiązania i upowszechniał zdobycze techniki pożarniczej z innych krajów. W celu uzyskania większej sprawności oddziałów straży w 1906 r. wprowadził ćwiczenia gimnastyczne dla sztabu i członków straży z zastosowaniem najnowszych komend obowiązujących w Polskim Towarzystwie Gimnastycznym "Sokół", zyskując uznanie jako instruktor. Prace te, prowadzone początkowo dla wiejskich ochotniczych straży pożarnych, przekształcił w ogólny program szkoleniowy pożarnictwa, trwający od 1910 r. Rozwój pożarnictwa, produkcję narzędzi i sprzętu strażackiego wiązał z efektami praktycznymi, zwracając uwagę na ich ekonomiczne znaczenie dla całego kraju. O swoich doświadczeniach i przemyśleniach pisał w artykułach na łamach "Strażaka" i "Przeglądu Strażackiego" pod pseudonimami "Strażak" i "Topornik". Na polu pożarnictwa pracował zarówno w strukturach lokalnych, jak i powiatowych, przyczyniając się do powstania 55 ochotniczych straży pożarnych. Był członkiem Zarządu Głównego Związku Floriańskiego i Komitetu Redakcyjnego "Przeglądu Pożarniczego". Szczególnie żywo działał w okresie poprzedzającym I wojnę światową i w pierwszych latach odrodzonej Polski, organizując kolejne szkolenia, zjazdy i konkursy. Był aktywny na wszystkich szczeblach Związku Floriańskiego. W 1920 r. brał czynny udział w organizowaniu Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa, m.in. Straży Obywatelskiej i wojskowej straży kolejowej na terenie powiatu łowickiego. W trudnej sytuacji gospodarczej Polski w pierwszej połowie lat dwudziestych utrzymywał własnym kosztem działalność straży łowickiej. Jednocześnie złożył znaczną sumę na budowę nowoczesnej remizy dla tej jednostki. Ufundował także sztandar dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Radomiu i wspierał finansowo kasę pomocy członków straży ochotniczej w Częstochowie.

Społecznik

Pomnik Emila Balcera na Cmentarzu Emaus (fot. K. Piotrkiewicz)

Do 1914 roku

W 1909 r. współorganizował Towarzystwo Higieniczne i powtórnie uruchamiał łaźnię miejską. W 1912 pomagał w organizowaniu Wystawy Przemysłowo - Rolniczej. W 1914 roku z honorowego ławnika awansował na zastępcę burmistrza. Podczas wojny ręcznym wózkiem przewoził wraz z Władysławem Tarczyńskim cenniejsze eksponaty muzealne z budynku Towarzystwa Wzajemnego Kredytu do swojego domu, a przy okazji zachował dokumenty i wartościowe papiery, dzięki którym mógł później rozpocząć pracę Bank Ziemi Łowickiej.

Burmistrz

17 grudnia 1914 r. niemiecki komendant zmusił Balcera do pełnienia obowiązków burmistrza. Musiał spełniać uciążliwe warunki władz okupacyjnych, jak: oczyszczanie miasta z błota przy braku koni i wozów, utrzymanie oświetlenia, zorganizowanie zaopatrzenia w naftę i podstawowe produkty żywności. Dzięki jego staraniom miasto nie zapłaciło nałożonej kontrybucji 10 tys. marek. Uzyskał od komendanta zapewnienie nietykalności ksiąg hipotecznych, z których jedynie 3 zniszczono. Ocalił od zniszczenia również kolegiatę łowicką, w której przetrzymywano jeńców rosyjskich, dewastujących jej wnętrze. Udało mu się ugasić płonący chór i doprowadzić do przeniesienia jeńców w inne miejsce. 20 czerwca 1915 roku został aresztowany przez okupanta niemieckiego i przetrzymywany w areszcie w magistracie. Po 3 tygodniach został wywieziony do Bytowa i wrócił dopiero w maju 1916 r.

Po wojnie

Przez całe dwudziestolecie międzywojenne był organizatorem lub członkiem wielu stowarzyszeń społecznych na terenie Łowicza i całego kraju. Zasiadał jako ławnik w Sądzie Okręgowym i uczestniczył w pracach komitetów i komisji odbudowujących wolny kraj. W 1919 założył Stowarzyszenie Kupców Polskich w Łowiczu, którego został prezesem do 1925 r. Był także dwa lata prezesem Stowarzyszenia Właścicieli Nieruchomości. W czasie wojny 1920 roku czynnie włączył się w organizowanie Komitetu Rady Obrony Państwa i dostał nominację na Pełnomocnika tego Komitetu na powiat łowicki. Działał w organizacjach charytatywnych. Niezwykle zasłużony dla rozwoju Muzeum im. Tarczyńskiego i powstania Muzeum Etnograficznego w Łowiczu. Po śmierci Władysława Tarczyńskiego pełnił funkcję kustosza muzeum. Zgromadził księgozbiór ok. 3 tys. woluminów obejmujących czasopisma łowickie, druki łowickie i dotyczące regionu łowickiego. Balcer uczestniczył w pracach Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Za wybitne osiągnięcia w pracy społecznej odznaczony został wieloma polskimi i zagranicznymi odznaczeniami.

Choroba i dziękczynienie

Reklama z Wieśniaka nr 10/1914.

W 1934 roku Emil Balcer ciężko zachorował na serce. Za namową dr Józefa Stankiewicza udał się na kurację do Iwonicza. Wierzył, że w przywróceniu zdrowia może mu pomóc woda ze źródełka błogosławionego Jana z Dukli. W jego intencjach często odprawiano nabożeństwa w kościołach i modlono się do św. Jana z Dukli. Balcer we wspomnieniach podkreśla, że właśnie temu błogosławionemu zawdzięcza życie. W geście podziękowania za przywrócenie zdrowia, ufundował w 1935 roku kościołowi św. Ducha przeprowadzenie prac konserwatorskich i budowlanych, za ogromną jak na te czasy sumę 26.800 złotych. Współfinansował również wraz z rolnikami z parafii restauracje ołtarza św. Mikołaj i św. Izydora. Remonty i konserwacje rozpoczęte przez Balcera w kwietniu 1935 r. zakończyły się 13 stycznia 1936 r. Zmarł wyczerpany chorobą w grudniu 1941 roku.

Zobacz też

Źródła:

  • 1. Gumiński Tadeusz, Łowicz w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Łowicz. Dzieje miasta, pod red. R. Kołodziejczyka, Warszawa 1986, s. 331-402
  • 2. Kostrzewa Zbigniew, Warchałowski Walerian, Pelikany znad Bzury. Opowiadania łowickie, Łowicz 2008, s. 55 - 65. ISBN 979-83-61034-44-5
  • 3. Wyczółkowska - Pakulska Maria, Balcer Emil, [w:] Słownik Pracowników Książki Polskiej, pod red. I Treichel, Warszawa - Łódź 1972, s. 26.
Osobiste