Dawny klasztor bernardynów

Z Nowy Łowiczanin

Dawny Klasztor Bernardynów, dziś budynek Kolegium Nauczycielskiego przy ul. Stanisławskiego 31 w Łowiczu.

Dawny klasztor bernardynów w Łowiczu - obecnie budynek Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych i Kolegium Nauczycielskiego przy ul. Stanisławskiego 31. Pierwotnie - od XV w - kościół i klasztor bernardynów.

Spis treści

Historia

Około 1468 r. abp Jan Gruszczyński ufundował drewniany kościół p.w. św. Bartłomieja i klasztor dla przybyłego do Łowicza zakonu żebraczego bernardynów, czyli franciszkanów- obserwantów. Ok. 1582 o. Pankracy Kosiński, kaznodzieja, wymurował kościół z zakrystią i biblioteką. Budowę skrzydła wschodniego dokończył o. Gabriel z Kołaczkowa. Abp Stanisław Karnkowski wzniósł przy klasztorze pokoje arcybiskupie. Abp Henryk Firlej ufundował w kościele piękne organy, a abp Jan Wężyk podarował zakonowi swój księgozbiór. Arcybiskupowi Maciejowi Łubieńskiemu, bernardyni zawdzięczali bramę wjazdową, uwieńczoną herbem fundatora.

Kościół bardzo ucierpiał podczas wojen szwedzkich, po czym został odbudowany i odnowiony w 1758 r. Pozostałe skrzydła zostały wzniesione lub przebudowane wg projektu Samuela Fischera ok. 1762 r. Funduszy na rozbudowę miał dostarczyć Wiktor Raczyński - wojewoda poznański.

W 1793 r. po wejściu Prusaków do Łowicza bernardyni zostali ograbieni. Władze pruskie, zgodnie z nakazem z 1804 roku, rozpoczęły likwidację kościoła na początku 1805 r. Mniej więcej w tym samym czasie postanowiono o przeznaczeniu budynku na szkołę niemiecką dla nauczycieli. Prawdopodobnie jednak w tym samym czasie władze pruskie zezwoliły na odprawianie nabożeństw w pobernardyńskim kościele, osiadłym w Łowiczu ewangelikom. W 1806 r., po wkroczeniu wojsk napoleońskich do Łowicza w budynku tym zorganizowano koszary, a następnie szpital dla żołnierzy francuskich. Po przebudowie budynku ok. roku 1823 rozlokowano w nim wojska polskie, a po 1831 r. rosyjskie. Około 1836 r, kościół zaadaptowano na cerkiew, która istniała do 1886 r. Po odzyskaniu niepodległości przeprowadzono gruntowny remont i w 1925 r. ulokowano w budynku Państwowe Seminarium Nauczycielskie. Po wojnie było tu Państwowe Liceum Pedagogiczne, a obecnie Kolegium Języków Obcych i Kolegium Nauczycielskie.

Architektura

Dawny kościół przyklasztorny postawiony został w stylu gotyckim, murowany z cegły o układzie polskim, dziś częściowo otynkowany. Prezbiterium trzyprzęsłowe, zamknięte trójboczną absydą, od zewnątrz nietynkowane z bielonymi glifami i fryzem u góry, dawne ostrołukowe okna, obecnie częściowo zamurowane, oszkarpowane z przerobionymi otworami. Fasada od zachodu ujęta w dwie duże szkarpy - lizeny, z wnęka w której było kiedyś wielkie okno. Fragmenty odsłoniętej ściany gotyckiej z dwiema kondygnacjami ślepych arkadek ostrołukowych, bielonych. Szczyt wolutowy rozczłonkowany pilastrami i zwieńczony małym frontonem. Chełm namiotowy nad wieżą. Dachy dwuspadowe przerobione.

Murowane zabudowania klasztorne trzykondygnacyjne, mają charakter barokowy. Trzy skrzydła klasztoru z czwartym utworzonym przez kościół otaczają prawie kwadratowy wirydarz z krużgankiem w przyziemiu. Pomieszczenia przyziemia i wielka sala - dawny refektarz mają wyjścia na krużganek. W przyziemiu i na pierwszym piętrze sklepienia krzyżowe na pasach i kolebkowo krzyżowe. Elewacje opilastrowane na narożach i częściowo oszkarpowane.

Wyposażenie

Kościół pierwotnie wyposażony był w wiele cennych dzieł sztuki, a klasztor posiadał bogaty księgozbiór, który na przełomie XVIII-XIX w. liczył 5000 tomów. Biblioteka bernardyńska została uporządkowana tuż przed kasatą przez wybitnego bibliotekarza o. Rafała Morowicza, który opatrzył ją specjalnym drukowanym exlibrisem. Po zajęciu klasztoru na koszary pruskie biblioteka uległa częściowemu zniszczeniu. Część przewieźli Prusacy do Torunia, gdzie do dziś znajduje się w Książnicy Miejskiej, a część rozebrali łowiccy zbieracze książek. Kościół posiadał bardzo wartościowe dzwony, które po kasacie wraz z posadzką zakupiono do Chruślina. Kościół posiadał drogocenne organy, których pokasacyjne losy nie są znane.

Obecny wygląd jednego z pomieszczeń z zachowanymi pierwotnymi formami sklepienia

Ołtarze

  • W kościele było siedem ołtarzy - w głównym zawieszono obraz przedstawiający Zdjęcie Pana Jezusa z Krzyża, wysoko ceniony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego podczas jego wizyty w Łowiczu w 1782 r.
  • Ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej wraz z portretem abpa Gruszczyńskiego po likwidacji klasztoru przeniesiono do kościoła s.s. Bernardynek, gdzie znajduje się do dziś.
  • Ołtarz św. Anny i św. Walentego, przeniesiono do kościoła św. Ducha

Nagrobki

W kościele były również liczne nagrobki:

  • księżnej Katarzyny Zbarskiej, zm. 1562 r.
  • Wawrzyńca Kaweckiego - stolnika rawskiego, zm. 1611 r.
  • Stefana Grudzińskiego - starosty wilskiego i bolimowskiego, zm. 1640 r.
  • Walewskich z Walewic, Józefa Walewskiego - wojewody łęczyckiego, zm. 1759 r.
  • Wiktora Raczyńskiego - fundatora klasztoru, zm. 1760 r.

Wszystkie zostały zburzone przez Prusaków.

Zobacz też

Źródła

  • Fijałkowski Paweł, Z dziejów parafii ewangelicko - augsburskiej w Łowiczu w wieku XIX, [w:] Rocznik Łódzki, T. XL, 1993, s. 256.
  • Kołodziejczyk Ryszard, Pod pruskim zaborem, [w:] Łowicz. Dzieje miasta, pod red. R. Kołodziejczyka, Warszawa 1986, s. 174.
  • Oczykowski Romuald, Przechadzka po Łowiczu, Łowicz 2006., s. 139-140. ISBN 83-913912-0-7
  • Owczarek Alina, Z zagadnień kultury w Łowiczu w okresie niewoli, Łowicz 1979.
  • Na łowickim szlaku, wyd. przez Urząd Miejski w Łowiczu, Łowicz 2002. ISBN 83-913203-2-4
  • Stachlewski Wiesław, Łowicz i okolice. Przewodnik turystyczny, Łowicz 1993.
Osobiste