Dawny klasztor dominikanów

Z Nowy Łowiczanin

Dawny budynek klasztoru współczesny widok

Dawny klasztor dominikanów w Łowiczu - obecnie budynek Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. 10 Pułku Piechoty w Łowiczu, mieszczący się przy ul. Podrzecznej 30. Od XV do początku XIX wieku klasztor dominikanów.

Spis treści

Historia

Dominikanów do Łowicza sprowadził arcybiskup Mikołaj Kurowski po 1404 roku. Oficjalnej fundacji kościoła i klasztoru dokonał dopiero w 1414 roku abp Mikołaj Trąba. Parcele, na której miały stanąć zabudowania klasztorne, darował zakonnikom niejaki wójt Mikołaj. Fundatorami klasztoru byli archidiakon łęczycki Benedykt z Modlny i Wojciech z Bielaw - scholastyk łęczycki. Zabudowania klasztorne nie stanęły w przeznaczonym na ten cel przez wójta Michała miejscu. Nie zgodziła się na to kapituła gnieźnieńska. Ostatecznie zabudowania klasztorne miały stanąć na działce wykupionej od, niejakiej Konathaczanki, przy ul. Podrzecznej. Od momentu sprowadzenia dominikanów do Łowicza, do czasów erygowania klasztoru, zakonnicy zamieszkiwali prawdopodobnie w kaplicy św. Krzyża przy ulicy Świętojańskiej.

Zakres działalności i przynależność terytorialna

Okręg łowickich dominikanów, na którym zbierano kwesty, głoszono kazania i prowadzono działalność duszpasterską rozciągał się daleko na południe z małym tylko obszarem na północy, wschód i zachód od samego miasta. Wyznaczały go należące do konwentu łowickiego miejscowości Bielawy, Sobota i Kompina, na północy zaś Osmolin, wyłączony jednak z obszaru łowickiego. Od Kompiny granice okręgu łowickiego przekraczały Bzurę i szły pięć mil (około 35 km) w kierunku Warki. Skierniewice przynależały wówczas do okręgu łowickiego. Od strony południowo - wschodniej okręg dominikanów z Łowicza ciągnął się aż do Inowłodza nad Pilicą. Konwent łowicki jako jedyny posiadał dokument, który potwierdzał zasięg pracy kaznodziejskiej zakonników, gdyż pozostałe klasztory opierały się wyłącznie na tradycji ustnej. Przyporządkowany był do kontraty mazowieckiej. Pod kuratelą dominikanów pozostawała w latach 1600- 1826 parafia w Zdunach, z której klasztor czerpał dochody. Zakonnicy posiadali również grunty rolne w mieście i poza jego obrębem, np. za niegdyś istniejącym kościołem bonifratrów, czy na Makowiskach, a także dzierżawili grunty w Łęczycy.

Żelazne drzwi z datą 1561 r. obecnie znajdujące się w Muzeum w Łowiczu
Fasada klasztoru

Architektura obiektu

Kościół św. Trójcy był od początku murowany, z wysokim dwuspadowym dachem, krytym dachówką. Nad skrzydłem dach pulpitowy. Cała bryła świątyni podkreślała jego gotycką architekturę. Kościół posiadał prostokątną nawę czteroprzęsłową, oraz wyższe dwuprzęsłowe. Schodkowe szczyty kościoła ozdobione były krzyżami, a w centrum dachu znajdowała się wieżyczka nakryta kopułą. Liczne gotyckie okna wskazywały na przestronność wnętrza. Od strony północnej obok kościoła ustawione były zabudowania klasztorne. Klasztor był dwukondygnacyjny i przylegał skrzydłem do kościoła. Z zewnątrz elewacja podparta szkarpami. Zbudowano go na planie czworoboku zgrupowanego wokół prostokątnego wirydarza, zgodnie z zasada zachodniego budownictwa konwentualnego. Do dzisiaj układ wnętrz jest na ogół pierwotny. W obu kondygnacjach skrzydło południowe i zachodnie jest jednotraktowe. Na piętrze skrzydła wschodniego pomieszczenia znajdują się po bokach wysokiego korytarza. W pozostałych skrzydłach znajdują się dwa trakty. W większości pomieszczeń parteru i we wschodnim skrzydle piętra sklepienia kolebkowe z lunetami lub kolebkowo-krzyżowe. W pozostałych zastosowano już nowsze stropy, wsparte gdzieniegdzie na drewnianych kolumnach w XIX wieku. Na parterze w jednym z południowych pomieszczeń zachowała się stiukowa dekoracja z profilowanych żeber. 8 maja 1620 roku klasztor nawiedził pożar, który dość poważnie zniszczył obiekty odbudowane jednak potem przez zakonników. W 1655 r. Szwedzi doszczętnie ograbili i częściowo zniszczyli zabudowania klasztorne. Dzięki ofiarności mieszkańców Łowicza, udało się je odbudować, ale już w nowym barokowym stylu. Do kolejnej przebudowy doszło na początku XVIII w., podczas której w 1719 roku zawaliła się jedna z wież, która zabijając dwóch robotników.

Wyposażenie klasztoru i kościoła

  • Ołtarz i kaplica matki Bożej Różańcowej – ufundowane przez arcybiskupa Teodora Potockiego na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XVIII wieku. Przeniesiony przez Kazimierza Urbańskiego do kościoła św. Ducha w 1833 roku.
  • Ołtarz Przemienienia Pańskiego – ufundowany prawdopodobnie również przez Teodora Potockiego ok. 1725 r. Wykonany z drewna polichromowanego. Przeniesiony w 1818 roku do kościoła oo. pijarów w Łowiczu.
  • Ołtarz nieznanego pochodzenia – który po kasacie trafił do kościoła Świętej Trójcy w Piątku.

Znane są także przekazy, które świadczą o tym, że jeszcze dwa ołtarze z kościoła dominikanów w Łowiczu trafiły do kościoła p. w. św. Jakuba w Zdunach. Na początku XIX wieku miał je tam sprowadzić niejaki Antoni Kisielewski, dominikanin, administrator.

Dalsze losy

W 1818 r. klasztor dominikanów w Łowiczu został skasowany, a zakonnicy przeniesieni do Sochaczewa. Od 1818 do 1826 roku gmachy dominikańskie zostały przebudowane na koszary. Rosjanie, urządzili w prezbiterium kościoła salę balową, a od 1836 roku cerkiew pułkową. Od 1836 roku w gmachu podominikańskim mieściła się szkoła junkierska. Na początku 1914 roku budynki zajęli Niemcy, a po 1915 roku dostosowano je pod elektrownię. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. w dawnych klasztornych pomieszczeniach stacjonował 10 Pułk Piechoty, który wyruszył stąd w lipcu 1939 r do Wielkopolski gdzie rozpoczął prace fortyfikacyjne. Obecnie w zabudowaniach podominikańskich mieści się Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. 10 Pułku Piechoty. Szkoła została ulokowana w budynkach przy ulicy Podrzecznej po 1945 roku. Co ciekawe, po 1989 roku losy dominikanów i Łowicza połączyły się na nowo. Na mocy ugody z 4 listopada 1994 roku budynki poklasztorne zostały przekazane ponownie Polskiej Prowincji Dominikanów, na mocy ustawy z 17 maja 1989 roku o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawa ostatecznego przekazania budynków szkole i zrzeczenia się praw zakonu dominikanów do tych nieruchomości ciągnęła się do 2002 roku. Ostatecznie, Starostwo Powiatowe w Łowiczu zdecydowało się przekazać Polskiej Prowincji Dominikanów inne nieruchomości, w zamian za zrzeczenie się praw do budynków poklasztornych. Stosowny akt notarialny podpisano 15 października 2002 roku.

Ciekawostki

  • W 1896 roku, przy dokonywaniu robót wewnątrz kościoła, wydobyto z grobów bardzo dużo czaszek i innych kości ludzkich, a pod sklepieniem zachowany, wyróżniający się, murowany oddzielnie w ziemi grobowiec. Szczątki ludzkie zabrano i pochowano na cmentarzu parafialnym ówczesnej kolegiaty.
  • Obok dzisiejszej szkoły znajduje się pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego, który wrócił na dawne miejsce, po 34 latach, w 1989 r.

Źródła

  • Na łowickim szlaku, wyd. przez Urząd Miejski w Łowiczu, Łowicz 2002, s. 23. ISBN 83-913203-2-4
  • Przygoda Marta, Klasztor dominikanów w Łowiczu od XV do początku XIX wieku, Warszawa 2010. Archiwum Prac Dyplomowych UKSW Warszawa.
  • Stachlewski Wiesław, Łowicz i okolice. Przewodnik turystyczny, Łowicz 1993, s. 86 - 87.
Osobiste