Dom Ludowy w Łowiczu

Z Nowy Łowiczanin

Dom Ludowy w Łowiczu – został zbudowany dzięki staraniom ówczesnego starosty łowickiego Zdzisława Maćkowskiego w 1934 r. Mieści się przy ul. Pijarskiej 1.

Dom Ludowy przy ul. Pijarskiej 1 w Łowiczu (fot. K. Piotrkiewicz).

Spis treści

Historia

Powstanie

Uroczystość położenia kamienia węgielnego pod budowę Domu Ludowego w Łowiczu - 28 marca 1934 r. (fot. z: Jędrzejczyk Dobiesław, Co zawdzięczamy staroście Maćkowskiemu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2010, s. 1, 4).

Powstanie Domu Ludowego w Łowiczu było inicjatywą Zdzisława Maćkowskiego. Duży wkład w budowę domu włożyli członkowie Towarzystwa Dom Ludowy w Łowiczu, którzy w marcu 1934 r. opublikowali specjalną broszurę popularyzującą tą ideę. Broszura podkreślała m.in. potrzebę wspólnego miejsca dla „uspołecznionych obywateli, które złączy ich w solidnym wysiłku dla dobra społeczeństwa”. Zarząd Towarzystwa, w składzie: Włodzimierz Kuphal, Jan Czarnowski, Stefan Witkowski, Feliks Niedzielski i Tomasz Kazimierowcz przedstawił plan zagospodarowania pomieszczeń i sfinansowania budowy gmachu. Następnie powołano Komitet Budowy składający się z 18 osób z Kuphalem na czele. Komitet zakupił działkę od miasta o powierzchni 907 m 2 przy ul. Biskupa Bandurskiego (dziś Pijarska).

Kamień węgielny pod budowę został wmurowany 28 marca 1934 r., a na początku lipca wprowadziło się już 6 pierwszych instytucji i organizacji społecznych. Oficjalne otwarcie budynku Domu Ludowego odbyło się 11 listopada 1934 r.

Koszt budowy oscylował pomiędzy 145 a 160 tys. złotych.

Starosta Zdzisław Maćkowski na placu budowy Domu Ludowego. (fot. z: Jędrzejczyk Dobiesław, Co zawdzięczamy staroście Maćkowskiemu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2010, s. 1, 4)

Okres wojny

We wrześniu 1939 r. w budynek uderzyło 7 pocisków, które uszkodziły dach nad sceną i salą kinową. Wojsko niemieckie zajęło cały gmach, zniszczyło meble, część książek i akt należących do działających tam instytucji. W listopadzie 1939 r. okupant niemiecki przeznaczył część budynku na starostwo dla Polaków, a w pozostałej części budynku uruchomił kino, prowadzone przez volksdeutscha, któremu przekazano aparaturę do wyświetlania filmów. W 1943 r. Dom Ludowy został skonfiskowany przez władze III Rzeszy. Na mocy postanowienia Sądu z dn. 18.10.1945 r. konfiskata została wykreślona z księgi hipotecznej.

Po wojnie

Budynek Domu Ludowego w latach 90 - tych (fot. z archiwum NŁ).

Po 1945 r. nadzór nad Domem przejął Powiatowy Urząd Informacji i Propagandy z kierownikiem Julianem Gałajem na czele. Swoją działalność po wojnie reaktywowało również Towarzystwo Dom Ludowy, które jednak w ówczesnej sytuacji politycznej nie miało szansy dalszego funkcjonowania.

W dniu 4 maja 1949 r. Prezydium Rady Narodowej w Łowiczu po rozpoznaniu protokołów z walnych zebrań TDL z dnia 10 kwietnia i 3 maja 1949 r. zleciło Wydziałowi Powiatowemu roztoczenie opieki nad tym obiektem do czasu załatwienia wszystkich formalności związanych z przekazaniem DL w Łowiczu na własność Powiatowego Związku Samorządowego. Wydział Powiatowy na posiedzeniu w dniu 5 maja tego roku zobowiązał się do sprawowania tymczasowej opieki nad DL.

Po 1950 r. DL zarządzał Wydział Budżetowo – Gospodarczy Powiatowej Rady Narodowej. W 1970 r. obiekt przekazano Zarządowi Budynków Mieszkalnych, a od lipca 1975 r. zarządzał nim Wojewódzki Zarząd Gospodarki Mieszkaniowej. W 1990 roku nieruchomość została zinwentaryzowana jako mienie komunalne Gminy Miasta Łowicza.

Reaktywowanie Towarzystwa i odzyskanie budynku

Przez wiele mieściło się tu Kino Bzura (fot. z archiwum NŁ).

W 1991 r. powołano grupę inicjatywną do rozpatrzenia sprawy reaktywowania Towarzystwa i odzyskania Domu Ludowego. Na czele tej grupy znaleźli się, główny inicjator – Józef Kołaczek, mecenas Stanisław Fabijański oraz Tadeusz Modrak.

8 listopada 1994 r. odbyło się I Walne Zebranie Członków Towarzystwa, na którym wybrano Zarząd na czele z Józefem Kołaczkiem i Zygmuntem Sejdakiem oraz uchwalono statut Towarzystwa. 23 grudnia 1994 r. Towarzystwo Dom Ludowy w Łowiczu zostało wpisane do rejestru stowarzyszeń w Sądzie Wojewódzkim w Skierniewicach jako kontynuator działalności TDL powstałego w 1934 r. i które prawnie nigdy nie zostało rozwiązane.

Proces

Aby zdobyć pieniądze na remont TDL postanowiło sprzedać część kinową prywatnemu przedsiębiorcy. Został nim Krzysztof Gajda - na zdjęciu z prezesem Józefem Kołaczkiem (fot. ze zbiorów NŁ).

Sprawa o odzyskanie praw własności przez TDL z jednej strony, a Urzędem Miejskim z drugiej, toczyła się przez wiele lat w sądach różnych instancji. Towarzystwo wnosiło o odzyskanie budynku Domu Ludowego, jako jego przedwojennej własności, którą stworzyli przodkowie obecnych członków. 30 maja 1995 r. TDL wystąpiło do Sądu Rejonowego w Łowiczu przeciwko Skarbowi Państwa – Kierownikowi Urzędu Rejonowego w Łowiczu o ustalenie prawa, że Towarzystwo Dom Ludowy w Łowiczu wpisane do rejestru stowarzyszeń Sądu Wojewódzkiego w Skierniewicach na podstawie postanowienia tego Sądu z dn. 23 września 1994 r. ma prawo uznawać się za tę sama osobę prawna, którą było Towarzystwo Dom Ludowy w Łowiczu działające w latach 1934 – 1939, a następnie w latach 1945 – 1949.

16 stycznia 1995 r. Burmistrz m. Łowicza Ireneusz Jabłoński skierował do Sądu Rejonowego w Łowiczu wniosek o stwierdzenie zasiedzenia tej nieruchomości. 3 marca tego samego roku burmistrz we wniosku o postępowanie w sprawie wyraził opinie, że obecnie powołanie stowarzyszenie, które chce odebrać DL nie jest tym samym ani takim samym, jak to działające przed 1939 r.

19 czerwca 1995 r. Sąd Rejonowy wydał wyrok korzystny dla TDL, uznając, że jest ono tą samą osobą prawną co Towarzystwo działające przed wojną. W styczniu 2000 r. Sąd oddalił powództwo Urzędu Miejskiego o zasiedzenie. Wyrok nie był prawomocny, gdyż UM wystąpił do Sądu o uzasadnienie wyroku. Sprawa ostatecznie zakończyła się w 2004 r. na korzyść Towarzystwa.

Remont i ponowne otwarcie

Józef Kołaczek przecina wstęgę w drzwiach Domu Ludowego przy ul. Pijarskiej w Łowiczu (fot. ze zbiorów NŁ).
Na uroczystym otwarciu gościł m.in. lider PSL Waldemar Pawlak (fot. ze zbiorów NŁ).

Po odzyskaniu budynku TDL miało poważny problem w zakresie jego pełnego wykorzystania. Oprócz sali kinowej, której remont generalny odbył się w latach 70. XX w., przez 70 lat budynek nie był w ogóle remontowany. Z racji tego, że Towarzystwo nie dysponowało odpowiednimi funduszami, aby przeprowadzić generalny remont, zdecydowano się złożyć ofertę Urzędowi Miejskiemu. Proponowano oddanie części kinowej miastu w zamian za udzielenie pieniędzy na remont części biurowej. Ówczesny burmistrz Ryszard Budzałek nie przystał na tę propozycję i dlatego postanowiono sprzedać tę część budynku. Drogą przetargu kino oraz działkę o pow. 791 m2 zakupił miejscowy przedsiębiorca Krzysztof Gajda za kwotę 375 tys. zł. Uzyskane pieniądze zostały przekazane na remont, który trwał do 31 maja 2006 r. Pomieszczenia zostały zagospodarowane przez instytucje i organizacje związane z powiatem łowickim i województwem łódzkim.

Uroczyste otwarcie Domu Ludowego nastąpiło 18 czerwca 2006 r. w przypadające w tym dniu Zielone Świątki. Uroczystą mszę świętą koncelebrowali bp Alojzy Orszulik i ks. Wiesław Skonieczny. Wśród zaproszonych gości znaleźli się lider PSL Waldemar Pawlak, wicemarszałek Sejmiku Wojewódzkiego w Łodzi Stanisław Witaszczyk, bp Alojzy Orszulik, Edward Gnat, Paweł Bejda, Cezary Dzierżek, Józef Kołaczek. Symbolicznego przecięcia wstęgi dokonali Stefania Fabijańska i Jan Makowski oraz wspomniani goście.

Działalność

Dom Ludowy w Łowiczu szybko stał się centrum aktywizacji społecznej, gospodarczej i kulturalnej wsi łowickiej. Przed wojną w sali widowiskowej występowały zespoły artystyczne, m.in. z Bochenia i Zduńskiej Dąbrowy. Organizowano tam również wystawy rolnicze, ogrodnicze i oświatowe. Tam też, w małej lub wielkiej sali, odbywały się różne zebrania i wiece Stronnictwa Ludowego. Na wielkiej sali zostało uruchomione kino, które było czynne trzy razy w tygodniu. W oparciu o własne dochody została też założona biblioteka, która w 1939 r. liczyła blisko 2500 tomów. Komplety książek dostarczano do 62 punktów czytelniczych, które obsługiwały organizacje wiejskie.

Znajdowały się tu również pomieszczenia szeregu organizacji społecznych, rolniczych, oświatowych i innych. Członkami Domu Ludowego był Samorząd Powiatowy 12. gmin i 70. gromad wiejskich, a także 40. różnych organizacji. Każda instytucja lub organizacja, będąca jego członkiem, wpłacała co najmniej jeden stuzłotowy udział. W ten sposób stan udziałów wynosił 42 000 zł. Członkowie mieli tyle głosów, ile mieli wpłaconych udziałów stuzłotowych. Żeby jednak jedna lub dwie instytucje nie mogły uzyskać przewagi nad resztą, w statucie istniało zastrzeżenie, że żaden członek nie może mieć więcej głosów niż 195. uprawnionych do głosowania. Dom Ludowy gościł też wielu znakomitych gości, m.in. Stanisława Młodożeńca, Wojciecha Skuzę, Stefana Jaracza, Wincentego Burka, Mariana Trojana, Kazimierza Wyszomirskiego, a nawet Macieja Rataja.

Dom Ludowy przez lata służył jako miejsce spotkań działaczy Towarzystwa, zebrań, konferencji, a także szkoleń dla rolników. Był i jest siedzibą wielu organizacji wiejskich. Pierwotnie znajdowała się w nim sala widowiskowa na 600 miejsc oraz barowa na 200 miejsc. Mieściły się tu także: Zarząd Spółdzielczości Wiejskiej, Komunalna Kasa Oszczędności Powiatu Łowickiego, Oddział Drogowy, Związek Młodzieży Wiejskiej, Zarząd Straży Pożarnej, Biblioteka Domu Ludowego, sala posiedzeń OTOiKR – KGW, oraz czytelnia, herbaciarnia i sklep mleczarski. Młodzież wiejska organizowała spotkania i występy teatralne, OTOiKR konferencje, odczyty, akademie święta ludowego i inne spotkania okolicznościowe.

Biura i organizacje w Domu Ludowym – obecnie

  • Towarzystwo Dom Ludowy.
  • Stowarzyszenie Powiatów i Gmin Dorzecza Bzury.
  • Lokalny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w podregionie północnym.
  • Biuro poselskie posła PSL Stanisława Olasa.
  • Biuro poselskie posła PiS Tadeusza Woźniaka
  • Zarząd Powiatowy PSL.
  • Zarząd Miejsko-Gminny PSL.
  • Związek Międzygminny „Bzura”.
  • Niepubliczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna.
  • Powszechny Zakład Ubezpieczeń.
  • Rejonowy Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych
  • Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych.

Zarząd

Zarząd wybrany na walnym Zgromadzeniu dnia 19 października 1934 r. po zatwierdzeniu statutu Domu Ludowego przez władze wojewódzkie przedstawiał się następująco:

  • 1. Kuphal Włodzimierz - prezes
  • 2. Czarnowski Jan – wiceprezes
  • 3. Jaska Andrzej z Różyc - wiceprezes
  • 4. Niedzielski Feliks – skarbnik
  • 5. Kazimierowicz Tomasz – sekretarz
  • 6. Burzyński Józef z Bochenia
  • 7. Gliwic Franciszek – inspektor szkolny
  • 8. Górajek Józef – wójt gminy Dąbkowice.
  • 9. Puchalski Daniel
  • 10. Maciejec Jan
  • 11. Woźniak Stanisław z Łyszkowic
  • 12. Miziołek Leon z Kompiny
  • 13. Kobierecki Stanisław z Kiernozi
  • 14. Rutkowski Józef ze Skaratek
  • 15. Sobieszek Stanisław
  • 16. Bogusz Szczepan – inspektor rolny
  • 17. Godziszewski Henryk
  • 18. Styśko Józef

Obecnie Towarzystwo skupia 50 członków..

Do członków m. in. należą: Tadeusz Wójcik, Edward Gnat, Czesław Sut, Beata Rokicka, Cezary Dzierżek.

Architektura

Nowoczesny projekt Domu Ludowego przygotował ówczesny architekt powiatowy Michał Kumuniecki. Projekt został zaakceptowany przez starostę Zdzisława Maćkowskiego. Budynek miał trzy kondygnacje, o łącznej powierzchni 610 m2. Jego nowoczesna, funkcjonalna bryła, znakomicie wpisywała się w historyczną zabudowę łowickiego Starego Miasta, kierując rozwój miasta w stronę nowoczesności. W środku posiadał dużą salę zebrań na 1000 osób ze sceną – zaadaptowaną w późniejszym okresie na kino – oraz małą salę na 120 osób. Budynek w takiej formie pozostawał do 2004 r. kiedy sprzedana została cześć kinowa.

Zobacz także

Bibliografia

  • Jędrzejczyk Dobiesław, Co zawdzięczamy staroście Maćkowskiemu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2010, s. 1, 4.
  • Jędrzejczyk Dobiesław, Droga życia Tomasza Kazimierowicza, [w:] Roczniki Łowickie, T. VI, Łowicz 2008, s. 200 – 2006.
  • Lebioda Edward, Prawda o Ognisku i o Domu Ludowym, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2004, s. 3.
  • Owczarek – Cichowska Alina, Z kroniki Towarzystwa Dom Ludowy, [w:] Roczniki Łowickie, T. VI, Łowicz, 2008, s. 127 – 140.
  • Sut Czesław, Dom Ludowy w Łowiczu, Łowicz 2007, mps.
  • Wojtylak Marek, Dom Ludowy w Łowiczu, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 15/ 1991, s. 7.
Osobiste