Galeria Browarna

Z Nowy Łowiczanin

Budynek dawnego kościoła ewangelickiego, w którym obecnie mieści się Galeria Browarna.

Galeria Browarna – dawniej kościół ewangelicko – augsburski – znajdujący się u zbiegu ulic Podrzecznej i Browarnej w Łowiczu. Od 1991 r. własność artysty malarza Andrzeja Biernackiego.

Spis treści

Historia budynku

Budynek po zniszczeniach z okresu I wojny światowej. Fot. z 1915 r. (Ze zbiorów A. Chmielewskiego.)

Świątynia

Budowę domu modlitwy dla łowickich ewangelików rozpoczęto w 1838 r., a już w listopadzie 1839 r. miało miejsce uroczyste poświecenie kościoła. Prace budowlane kontynuowano jednak do ok. 1848 r. Budowla, uchodząca przez lata za dzieło budowniczego obwodu sochaczewskiego Jana Łuczaja, jest dziełem wybitnego eklektyka, Henryka Marconiego. Był jedyną w mieście świątynią mieszkających tu luteranów, tworzących parafię ewangelicko – augsburską w Łowiczu. Jest to budynek murowany, wzniesiony na planie prostokąta. Fasada posiada monumentalny sześciokolumnowy portyk ze stiukowym Okiem Opatrzności w tympanonie. Między oknami w elewacji bocznej znajdują się stiukowe wieńce liści laurowych ze wstęgami. Obok dawnej świątyni znajduje się murowana dzwonnica, pochodząca z 1866 r.

W 1914 r. część ścian świątyni została zbombardowana przez niemieckie granaty. Po wojnie budynek odbudowano. Po II wojnie światowej kościół był użytkowany sporadycznie, a to ze względu na zdecydowany spadek ludności ewangelickiej w Łowiczu. Wywieziono organy, a stan techniczny budynku znacznie się pogorszył. W 1985 r., na mocy porozumienia pomiędzy administratorem parafii ewangelicko – augsburskiej w Łowiczu, a naczelnikiem miasta, kościół wraz z przyległym placem został zakupiony przez Skarb Państwa za sumę 9 mln 16 tys. zł.

W rękach miasta

Stan wnętrza budynku w momencie zakupu przez A. Biernackiego. (fot. A. Biernacki)

Od tej pory pojawiały się różne pomysły zagospodarowania obiektu. Ostatecznie postanowiono przeznaczyć go na pałac ślubów, który wydawał się wtedy miastu najpotrzebniejszy. W tym celu rozpoczęto prace renowacyjne: wykonano izolację poziomą, kanały ciepłownicze, wykonano stolarkę okienną, poddano konserwacji drzwi wejściowe i ogrodzenie żelazne. Projekt zmian, jakie przygotował Oddział warszawski Pracowni Konserwacji Zabytków, przewidywał również dobudowanie od strony ulicy Browarnej pawilonu Urzędu Stanu Cywilnego wraz z salą bankietową. Część kosztów inwestycji miało pokryć województwo.

Plany miasta zniweczył pożar budynku, który naruszył jego stan techniczny, a przede wszystkim konstrukcję dachową. Miasto nie miało już pieniędzy na dalsze prace, w związku z czym postanowiło wystawić obiekt na przetarg, zastrzegając jednak, że miałby on być przeznaczony jedynie na cele kulturalne.

Wygląd budynku z w roku 1993.

Dwie koncepcje

W 1991 r. pojawiły się dwie koncepcje przeznaczenia budynku. Pierwszą przedstawił Komitet Ochrony Zabytków nad Bzurą, który zwrócił się do Zarządu Miasta Łowicza z propozycją utworzenia tam Muzeum Polskiego Protestantyzmu.

Drugą ofertę wystosował artysta malarz, pochodzący z Łowicza Andrzej Biernacki. Zaprezentował autorską ideę stworzenia w tym miejscu galerii, która oprócz funkcji lokalizacji wystaw czasowych i stałych, miała też stanowić centrum sztuki, miejsce umożliwiające organizowanie tego typu imprez jak plenery, artystyczne warsztaty twórcze, wieczory autorskie teatralne czy koncerty. Program galerii mógł być wprowadzony w trakcie prac adaptacyjnych przy pomocy studentów Wydziału Konserwacji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, których autor pomysłu planował zaangażować do prac konserwatorskich. I to właśnie druga koncepcja spotkała się z większym uznaniem ze strony Zarządu, który uznał ją za bardziej interesującą niż Muzeum Protestantyzmu.

Przetarg

Wnętrze galerii.

Do przetargu przystąpili Andrzej Biernacki z Juliuszem Rogowskim – Tylmanem. Pierwszy przetarg odbył się 7 września 1991 r. w budynku ratusza.

Po przeprowadzeniu trzech przetargów, wobec braku kontrofert, cena obiektu z wyjściowej 290 mln starych złotych została obniżona, zgodnie z prawem przetargowym dotyczącym zabytków, do symbolicznej złotówki.

Galeria

24 września 1991 r. właścicielem budynku dawnej świątyni ewangelicko – augsburskiej został Andrzej Biernacki, a działka na której stoi została mu przekazana w wieczystą dzierżawę. Po 11 latach działka stała się własnością Andrzeja i Elżbiety Biernackich. Rogowski zajął się odrestaurowaniem dawnego zaplecza, Biernacki natomiast pozostałymi częściami obiektu, w tym 200 metrową salą główną. Wieloletnie fundowanie kolejnych przedsięwzięć przez pomysłodawcę miało w początkach demokracji lat 90. znaczenie kulturotwórcze dla miasta.

Uroczyste otwarcie Galerii Browarna odbyło się 30 czerwca 2000 r. Przez lata funkcjonowania Galerii odbyło się tam ponad 70 wystaw i kilkadziesiąt koncertów, a w wydawnictwie Browarna opublikowano ok. 70 pozycji.

Publikacje

Galeria Browarna, wystawa prac prof. Stefana Krygiera, 2010 r. (fot. Włodzimierz Pietrzyk)
  • kalendarze warszawskiej Desy (1999, 2000);
  • katalogi wystaw (Pągowski, Sienicki, Sienicki Pracownia, Chełmoński x 5, Knorowski, Falk, Filipowicz, Lewandowski, Ciesielski, Borecki, Zemła, Grabiański, Arkadia, WTZ Parma, Arczewski);
  • Pismo „CDN" (ukazujące się w latach 1997 - 1998);
  • tomiki poetyckie Jerzego Ficowskiego Inicjał (1993), Odczytanie popiołów (1995);
  • serie kart pocztowych twórczości dziecięcej, rysunki Chełmońskiego, Chełmoński na fotografii archiwalnej, malarstwa współczesnego, zabytków Łowicza;
  • w opracowaniu lub przy współudziale Browarnej ukazały się : monografia "Łowicka Handlówka 1906-2006. Z dziejów szkół handlowych i ekonomicznych w Łowiczu", artykuły i rysunki Burzyńskiego, monografia „Klasztor Jezuitów w Kaliszu”, monografia LO w Łowiczu, „Szkice Łowickie”, „Ten jest ze szkoły naszej...”, „Jan Wegner. Serce i umysł - dla Łowicza. Wybór artykułów pod redakcją Marka Wojtylaka" "Studia Plein Airowe w Arkadii” reprint, „Józefowi Chełmońskiemu w hołdzie Jan Wegner” reprint, kalendarze firmy Krajewski (2005, 2006);

Wystawy

W galerii organizowane były wystawy znanych, polskich artystów, m.in. cztery wystawy Józefa Chełmońskiego (szkicowniki 2004, fotografie 2004, ryciny do Le Monde Illustree 2009 i Mazowieckie dwory Chełmońskiego 2009), Franciszka Starowieyskiego (2003), Janusza Grabiańskiego (2004), Jacka Sienickiego (2002, 2003 i 2007), Gustawa Zemły (2008, 50-lecie twórczości), Michaliny Krzyżanowskiej, Konrada Krzyżanowskiego i Henryka Józewskiego (2004), Andrzeja Kabały i Andrzeja Grendy, Stefana Krygiera (2010), Mariusza Łukasika (2003, 2011), Włodzimierza Pawlaka (2011). Feliksa Falka (malarstwo 2008), Janusza Knorowskiego (2004), Malarstwo z Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (2009) Street Art. vs Sztuka Ludowa (Massmix, Ixi Color, A. Groszek, Kmita-Pukocz 2007) fotografii Tomasza Tomaszewskiego (dla National Geographic 2005)

Promowana była twórczość lokalna: retrospektywa Zdzisława Pągowskiego (2000), fotografii Jacka Foksa (2005), Roberta Lewandowskiego(2008), Franka Filipowicza(2008), Jerzego Boreckiego(2007), Jarka Ciesielskiego(2008), Leonarda Tetzlaffa (2007), wystawy archiwaliów z APW O/Łowicz (2001, 2007)

Galeria była jednak również miejscem wystaw prac plastycznych dzieci z łowickich szkół, a także specjalnych ośrodków wychowawczych z terenu powiatu łowickiego (uczestników WTZ w Parmie (wystawy 2005, 2009, 2010).

Koncerty

Galeria Browarna gościła zarówno grupy (m.in. Kwartet Jagielloński, Habakuk, Pathman, Perła i Bracia, Karpaty Magiczne, Lason Ensemble), chóry (m.in. Chór Dziecięcy z Gdańska, Sienna Gospel Choire), Płocką Orkiestrę Symfoniczną, jaki i solistów: pianistów (Andrzej Kurylewicz, Regina Smendzianka, Jerzy Romaniuk, Jarosław Drzewiecki, Stanisław Drzewiecki, Piotr Sałajczyk ), wiolistów (Konstanty A. Kulka, Andrzej Gębski, Andrzej Wróbel, Krzysztof Lasoń, Maria Machowska, Alina Zapolska), gitarzystów (Grzegorz Mańkowski) i wokalistów (Wanda Warska, Alina Zapolska, Duet Angelikus).

Galeria była miejscem wieczorów poetyckich, spotkań promocyjnych, mityngów wyborczych.

Źródła

  • Bartos Tomasz, Galeria Browarna zaczyna żyć, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 27/2000, s. 11.
  • Fijałkowski Paweł, Z dziejów parafii ewangelicko - augsburskiej w Łowiczu w wieku XIX wieku, [w:] Rocznik Łódzki, T. XL, 1993, s. 255 - 270.
  • Kościół sprzedany za złotówkę, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 17/1991, s. 1.
  • Muzeum Protestantyzmu, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 8/ 1991, s. 6.
  • Sokół Marian, Kościół ewangelicko – augsburski, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 16/1991, s. 4.
  • Waligórski Wojciech, Chciał choć nie musiał, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 52/2000, s. 10 - 13.
  • Waligórski Wojciech, Galeria Browarna otwiera swe podwoje, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 26/2000, s. 7.
  • Waligórski Wojciech, Komu Kościół – rozstrzygnięcie coraz bliżej,[w:] Nowy Łowiczanin, nr 16/1991, s. 7.
  • Waligórski Wojciech, Prywatna galeria, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 9/1991, s. 5.
  • Historia Galerii Browarna na stronie UM w Łowiczu
  • Informacje bezpośrednie od Andrzeja Biernackiego.

Linki zewnętrzne


autor: Katarzyna Piotrkiewicz


Osobiste