Koneczna Halina

Z Nowy Łowiczanin

Halina Koneczna, Foto Forbert, Warszawa ok. 1939 r. (fot. z: Jędrzejczyk Dobiesław, Księżacka patriotka, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 1/2010, s. 1, 4.).

Halina Koneczna, z domu Świderska (ur. 25 lipca 1899 r. w Strugienicach zm. 26 marca 1961 r.), profesor UW, najwybitniejsza badaczka języka Księżaków. Jedna z inicjatorek powstania Słownika Języka Polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku. Rodzicami jej byli Piotr i Zofia z Thomasów. Ojciec, jeden z organizatorów młynarstwa polskiego, był właścicielem nowoczesnego młyna wodnego w Strugienicach.

Z bratem Leszkiem. fot. W. Wesołowskiego, ok. 1920 r. (fot. z: Jędrzejczyk Dobiesław, Księżacka patriotka, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 1/2010, s. 1, 4.).

Spis treści

Życiorys

Młodość i kariera naukowa

Naukę początkowo pobierała w domu, później w Łowiczu i Warszawie. W 1919 r. ukończyła w Warszawie Wyższe Kursy Pedagogiczne Żeńskiego Związku Katolickiego Polek. W latach 1920-1926 studiowała na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem Stanisława Szobera, Stanisława Słońskiego i Jan Baudouin de Courtenay polonistykę i slawistykę. W 1927 r. obroniła pracę doktorską zatytułowaną Dialekt Księstwa Łowickiego, której promotorem był wspomniany prof. Stanisław Szober, po czym wyjechała jako stypendystka Funduszu Kultury Narodowej na dalsze studia do Wiednia, Paryża i Hamburga. Po powrocie rozpoczęła pracę jako starszy asystent w Katedrze Języka Polskiego UW. W 1934 r. habilitowała się na podstawie pracy Studium eksperymentalne artykulacji głosek polskich, uzyskując w tym samym roku tytuł docenta.

Okres wojny

W listopadzie 1939 r. przeniosła się do rodzinnych Strugienic, ponieważ jej warszawskie mieszkanie zajęli Niemcy. Opiekowała się chorą matką i prowadziła gospodarstwo domowe brata Leszka. Przygotowywała też młodzież do tajnego egzaminu maturalnego w Łowiczu. W dalszym ciągu zbierała materiały w zakresie składni oraz do monografii Nazwy wsi i nazwiska Księstwa Łowickiego. Jej świetna znajomość języka niemieckiego niejednokrotnie ratowała z opresji nie tylko najbliższych, ale także mieszkańców Strugienic.

Po wojnie

Po 1945 r. wraz z innymi pracownikami uniwersyteckimi przystąpiła do organizacji Zakładu Fonetyki UW, którym kierowała do śmierci. W 1951 r. otrzymała tytuł profesora nadzwyczajnego. W 1960 r. Uniwersytet Warszawski zgłosił wniosek o nadanie jej tytułu profesora zwyczajnego. Nie doczekała tego momentu, ponieważ zmarła 26 marca 1961 r. Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Zainteresowania i Twórczość

Dorobek Haliny Konecznej obejmuje ok. 60. pozycji bibliograficznych: artykułów, rozpraw, monografii.

Fonetyka

Główną jej dziedziną badawczą była fonetyka. Po wszechstronnych studiach za granicą, przystąpiła do gruntownego, nowoczesnego przedstawienia głoski polskiej. W latach 50. jej uwagę przyciągnęła metoda rentgenologiczna. Rezultatem tych zainteresowań były wykonane z prof. Witoldem Zawadowskim z warszawskiej Akademii Medycznej - Przekroje rentgenologiczne głosek polskich (1951), które dały nowe światło na procesy artykulacyjne. Podsumowaniem wieloletnich działań na tym polu była Charakterystyka fonetyczna języka polskiego na tle innych języków słowiańskich, która ukazała się w 1967 r., po śmierci autorki.

Składnia

Drugim kierunkiem jej zainteresowań badawczych była składnia. Na czoło wysuwa się tu zbiór ośmiu artykułów O budowie zdania Imć Pana Paskowego słów kilka (1955-1957). Zaletami studiów prof. Konecznej była subtelna analiza materiałów.

Dialektologia

Trzecim nurtem jej działalności naukowej była dialektologia, od której rozpoczęła pracę badawczą. Jej rozprawa doktorska, pt. Dialekt Księstwa Łowickiego, ukazała się drukiem w 1929 r. w XIV tomie Prac Filologicznych

Jej praca do dziś jest doskonałym źródłem informacyjnym o mowie ludu tej okolicy. Opiera się bowiem w całości na samodzielnych badaniach terenowych. Autorka była osobiście prawie we wszystkich 110. wsiach (poza Mąkolicami i Miedniewicami) zaliczonych do Księstwa Łowickiego przez Adolfa Pawińskiego w jego Źródłach dziejowych z 1892 r. Rozmawiała głównie z ludźmi starszymi, a zwłaszcza kobietami. Dawała też małym dzieciom do odczytania poszczególne litery w elementarzu. Pozwoliło to jej stwierdzić, jak ogólne polskie dźwięki są wymawiane przez Księżaków i jakie też różnice zachodzą w wymowie młodego i starszego pokolenia.

Zebrane materiały umieściła w Słowniku dialektów Księstwa Łowickiego, jedynym tego rodzaju w piśmiennictwie polskim. Stanowi on znakomite źródło do badań nad genezą tego języka, a także jego zasięgu. Słownik Konecznej liczy ponad 5000 słów i zwrotów, przy czym odnoszą się one do wyrazów ogólnych, tzn. używanych w całym Księstwie Łowickim, regionalnych, czyli występujących tylko w niektórych wsiach. Trzecią grupę stanowią wyrazy notowane w Słowniku gwar polskich Jana Karłowicza. Dzięki temu można stwierdzić nie tylko oryginalność gwary łowickiej, jej korzenie kulturowe i geograficzne, lecz także związki z gwarami innych regionów Polski.

Inne publikacje

  • Z wymian głoskowych w gwarze łowickiej (1949).
  • Nazwy barw w gwarze łowickiej (1949).

Źródła

Osobiste