Maćkowski Zdzisław

Z Nowy Łowiczanin

Maćkowski Zdzisław Józef Ferdynand – (ur. 17 marca 1895 r. w Lesznie Wielkopolskim – zm. 4 grudnia 1941 r. w obozie koncentracyjnym Auschwitz ) – starosta łowicki w latach 1933 – 1935, działacz gospodarczy, społeczny i ludowy, organizator budowy szkół podstawowych w powiecie łowickim i Domu Ludowego w Łowiczu. Pułkownik piechoty Wojska Polskiego.

Zdzisław Maćkowski

Spis treści

Pochodzenie

Syn Jana Karola, dziennikarza, działacza narodowego, założyciela czasopisma Nowiny Raciborskie i Ewy z Karaśnickich.

Młodość

Gimnazjum w Krakowie ukończył w 1913 r. Zapisał się na prawo na Uniwersytet im. Jana Kazimierza we Lwowie. Od 1912 r. należał do polskich organizacji paramilitarnych w Galicji. W 1913 r. złożył egzamin oficerski. Rok później wstąpił do Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego. Służył w 2 i 4 pp. Podczas wojny polsko – bolszewickiej awansował do stopnia podpułkownika, został mianowany dowódcą 7. pułku piechoty Legionów. W 1924 został awansowany do stopnia pułkownika Wojska Polskiego. W 1927 r. przeszedł do rezerwy i poświęcił się służbie cywilnej.

Starosta

Zdzisław Maćkowski na placu budowy Domu Ludowego w Łowiczu. (fot. z: Jędrzejczyk Dobiesław, Co zawdzięczamy staroście Maćkowskiemu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2010, s. 1, 4).

W kwietniu 1927 r. został mianowany starostą siedleckim, a w połowie 1929 r. radomskim. We wrześniu 1933 r. objął stanowisko starosty łowickiego.

W Łowickiem

Na stanowisko starosty powiatu łowickiego został wybrany w okresie trudnych warunków kryzysu gospodarczego. Mimo tego, w czasie kilkunastu miesięcy urzędowania doprowadził do zbudowania w powiecie łowickim 14 szkół podstawowych i Domu Ludowego w Łowiczu. Aby uskutecznić budowę szkół opracował "Program budowy szkół w powiecie łowickim", który miał być wzorem dla innych regionów Polski. Sukces programu oświatowego, który niemal w całości został zrealizowany w latach 1934 – 1935 był rezultatem świetnie skonstruowanego planu finansowego. W 1934 r. ogólny koszt robót wynosił ponad 300 tys. zł, z czego 135 tys. stanowiła długoterminowa, bezprocentowa pożyczka w Towarzystwie Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych. Pozostałą kwotę stanowiły zasoby samorządu powiatowego gmin, gromad oraz kredyty towarowe.

Maćkowski doprowadził do ożywienia Szkoły Rolniczej na Blichu i zapewnił jej na rok 1934/1935 komplet uczniów. Zrobił to ustanawiając w Wydziale Powiatowym fundusz 750 zł na stypendia dla uczniów, które finansowały 1/3 kosztów ich utrzymania.

Na początku 1934r. Maćkowski wyszedł z inicjatywą założenia w Łowiczu Domu Ludowego. Jego budowa, która rozpoczęła się w marcu, a zakończyła w lipcu tego samego roku, uważana jest za największe osiągnięcie starosty Maćkowskiego na tym terenie.

Maćkowski ożywił ruch spółdzielczy. Podniósł z upadku Okręgową Spółdzielnię Mleczarską w Łowiczu, Zarząd OTOiKR, Koła Gospodyń Wiejskich oraz Koła Młodzieży Wiejskiej “Siew”, które otrzymały środki pieniężne na utrzymanie etatów instruktorów. Zaktywizował także oddział Ligi Morskiej i Kolonialnej.

Działalność na emeryturze

W listopadzie 1934 r. został przeniesiony na emeryturę i przeprowadził się do Warszawy. Przystąpił do działalności politycznej, kulturalnej i antysanacyjnej. W 1935 r. wydał książkę Droga do Polski Ludowej, w której akcentował drogę Polski do przemian. W 1938 r. osiadł w Zamościu, gdzie po wybuchu II wojny światowej zaangażował się w działalność Polski podziemnej – kolportował wiadomości z nasłuchu radiowego, pomagał w magazynowaniu broni i organizacji służby kurierskiej.

Aresztowanie i śmierć

17 marca 1941 r. został aresztowany wraz z całą rodzina i przewieziony do obozu w Auschwitz, gdzie zmarł z wycieńczenia i tortur 4 grudnia tego samego roku. Jego obaj synowie Zdzisław i Jan zostali rozstrzelani w październiku 1942 r. Żonę Pelagię przewieziono do obozu w Ravensbrück, gdzie została poddana badaniom doświadczalnym.

Odznaczenia

Ciekawostki

  • W czerwcu 1934 r. Maćkowski zorganizował niezapomnianą dla wielu uczestników wycieczkę nad morze. Pociągiem turystycznym do Gdyni pojechało 500 osób ze wsi. Wycieczka, która trwała 4 dni obejmowała również rejs statkiem na Hel. Koszt wycieczki w dużej części był pokryty z kasy samorządu powiatowego.
  • Postać Maćkowskiego wydaje się być kontrowersyjną. Realizując swoje cele po dyktatorsku, narażał się na krytykę ze strony Stronnictwa Ludowego i Związku Młodzieży Wiejskiej “Wici”, przez które był zwalczany. Gminy miały do niego pretensję, że cały budżet postanowił poświęcić na budowę szkół, pozostawiając na uboczu inne ważne sprawy.

Porównaj

Opracowania

  • Jędrzejczyk Dobiesław, Co zawdzięczamy staroście Maćkowskiemu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2010, s. 1 i 4.
  • Lebioda Edward, Prawda o Ognisku i Domu Ludowym, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2004, s. 3.
  • Sut Czesław, Dom Ludowy w Łowiczu, mps, Łowicz 2007.
  • Sut Czesław, Maćkowski Zdzisław Józef Ferdynand, materiały biograficzne, rkp.
  • Waligórski Wojciech, Historia dobrego życia (rozmowa z Tadeuszem Gumińskim), cz. 3, Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 1/2004, s. 1 - 4.
Osobiste