Oczykowski Romuald

Z Nowy Łowiczanin

Romuald Oczykowski
Romuald Oczykowski, Romuald Piotr Oczykowski (ur. 26 sierpnia 1845 r. w Szczawinie Borowym - zm. 20 listopada 1920 r. w Łowiczu) księgarz, literat i historyk. Autor Przechadzki po Łowiczu
Grób Rodziny Oczykowskich na Cmentarzu Katedralnym w Łowiczu
Epitafium Romualda Oczykowskiego w łowickiej Bazylice.

Spis treści

Życiorys

Jego rodzice to Wincenty Sebastian i Kordula z Kowalkowskich Oczykowscy. Dziadek jego, Tomasz Kowalkowski, był napoleończykiem oraz powstańcem z 1831 i 1863 roku. Oczykowski w wieku 8 lat rozpoczął naukę u prywatnego nauczyciela w Łaźnikach. W 1855 r. wstąpił do czteroklasowej szkoły podstawowej w Łowiczu, a po jej ukończeniu rozpoczął naukę w gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim. Już na tym etapie, pracując przy porządkowaniu biblioteki, zaczął interesować się starymi księgami i zaczął zbierać materiały historyczne. W 1864 r., po ukończeniu 7 - letniego gimnazjum rozpoczął naukę w Szkole Głównej w Warszawie na wydziale matematyczno - przyrodniczym. Jednak wskutek słabego stanu zdrowia musiał przerwać studia oraz prace nauczyciela w warszawskich szkołach. Od tej pory zajął się głównie księgarstwem.

Po powrocie do Łowicza, 26 stycznia 1870 r. ożenił się z Franciszką ze Służewskich, rodowitą łowiczanką. Mieszkali w domu przy Starym Rynku 119 (według numeracji policyjnej). Oczykowski założył w mieście sklep w połączeniu z nakładową księgarnią. Poza tym uruchomił w mieście, jak i okolicznych wsiach tajne czytelnie. Dzięki tej inicjatywie udało mu się pobudzić mieszkańców Księstwa Łowickiego do czytania książek i prenumerowania gazet.

W skutek prześladowania ze strony żandarmerii moskiewskiej w 1887 r. opuścił Łowicz i przeniósł się do Warszawy. Mimo usilnych starań również w tym mieście nie mógł mieć własnej drukarni. Przyłączył się tam jednak do tzw. Czterdziestki. Ten tajny związek miłośników zajmował się szerzeniem oświaty, szczególnie wśród mieszkańców wsi, w tym celu wydawali i kolportowali na wsie różne pożyteczne broszurki, znane jako Tanie wydawnictwa. W 1899 roku wrócił do Łowicza, gdzie nie prowadził już działalności zarobkowej lecz poświęcił się zbieraniu materiałów dotyczących historii kraju, ze szczególnym uwzględnieniem historii Łowicza. W 1900 r. niemal w jednym czasie zmarła jego żona i 14 - letnia córka Bronisława. Żeby nie pogrążać się w rozpaczy poświęcił się całkowicie pracy piśmienniczej.

W 1911r. był jednym ze współzałożycieli tygodnika Łowiczanin, wydawanego w Łowiczu oraz jego długoletnim współpracownikiem.

W okresie I wojny światowej przebywał w Wilnie, gdzie kontynuował swoją pracę naukową.

Zmarł 20 listopada 1920 roku w Łowiczu, pochowany w rodzinnym grobie na Cmentarzu Kolegiackim.

Działalność społeczna

Jako mieszkaniec Łowicza rozpoczął na szeroką skalę pracę społeczną, biorąc żywy udział we wszystkich instytucjach, inicjując i zakładając nowe. Rodzina Oczykowskich zainicjowała w 1865 roku amatorski ruch teatralny, urządzając przedstawienia w salach dwóch nieistniejących dziś już hoteli. Uczestniczyli w nich przedstawiciele inteligencji, studenci warszawskiej Szkoły Głównej miejscowego pochodzenia i młodzież W 1879 r. Oczykowski był jednym z założycieli Ochotniczej Straży Ogniowej (OSO) i starał się pozyskać dla niej środki, poprzez urządzanie koncertów i przedstawień dramatycznych. Zasłużył się również dla szpitala św. Tadeusza w Łowiczu, któremu pomagał gromadzić środki i pozyskiwać fundusze na zakup bielizny i niezbędnych urządzeń. Niezwykle ważną rolę odegrał w powtórnym sprowadzeniu s.s. bernardynek do miasta. Zachowało się ponad pięćdziesiąt korespondencji, które Romuald Oczykowski pisał do Wielunia do starających się o zwrot łowickiego klasztoru bernardynek oraz do wielu innych wpływowych ludzi. Starania te zakończyły się sukcesem dopiero w 1918 r. Nie dopuścił także do zniekształcenia gmachu pomisjonarskiego i wszędzie czuwał, nad bezpieczeństwem zabytków i pamiątek polskich.

Praca naukowa a pasje

W chwilach wolnych od pracy zawodowej i społecznej, zbierał wiadomości o Łowiczu, kompletował stare druki, dokumenty, rysunki, fotografie i pamiątki dotyczące Księstwa Łowickiego. Na ich podstawie pisał artykuły dotyczące Łowicza m.in. do Echa, Chwili, Wieku, (od 1911r.) do Łowiczanina, Kuriera Warszawskiego i Kraju oraz do Słownika Geograficznego i Monografii Kościołów w Królestwie Polskim. Pisał pod pseudonimami: Zenon, Quis, Piotr C. Pozostawił około pięćdziesięciu tomów rękopisów i zbiorów. Rękopisy zawierają bardzo bogaty materiał do dziejów Łowicza, Księstwa Łowickiego, Mazowsza, Kościoła rzymskokatolickiego, zakonów i ruchów narodowych, opisy różnych miejscowości, biografie spisy sławnych ludzi itp. Zbiory obejmują herby, faksymilia, ryciny, obrazki święte, plany druki, afisze, dokumenty itp.

Ciekawostki

  • Romuald Oczykowski był głęboko religijny, gdy owdowiał zamierzał zostać kapłanem świeckim, lub wstąpić do zakonu. Mimo, że tego nie uskutecznił zawsze troszczył się o dobro Kościoła.
  • Jego pracę szybko doceniły wybitne postacie epoki. Utrzymywał stałe stosunki z Krakowem. Stanisław Cercha, Karol Estreicher, Zygmunt Gloger, Jakub Bojko, Józef Michał Bazewicz i wielu innych uczonych przyjeżdżało do niego po informację i radę.
  • Obecnie imię Romualda Oczykowskiego nosi jedna z ulic Łowicza

Wybrane publikacje:

  • 1. Przechadzka po Łowiczu, Warszawa 1883.
  • 2. Obrazy cudowne w dawnym powiecie Łowickim, (Łowicz, Domaniewice, Miedniewice), Warszawa 1888.
  • 3. O życiu i śmierci św. Jana Nepomucena, patrona dobrej sławy, z opisem kaplicy w kolegiacie łowickiej, Warszawa 1907.
  • 4. Książę Józef Poniatowski, Łowicz 1914.( odbitka z Łowiczanina)
  • 5. Opis ubrań włościańskich z Księstwa Łowickiego w powiecie łowickim, Warszawa 1900. (odbitka z XIV tomu Wisły - miesięcznika geograficzno - etnograficznego )
  • 6. Opis kościoła p.p. Bernardynek w Łowiczu, [w:] Droga krzyżowa czyli Stacje męki Pańskiej, Warszawa 1886.
  • 7. Opis kaplicy św. Wiktorii w kolegiacie łowickiej, [w:] O życiu i śmierci świętej Wiktorii, szczególniejszej patronki miasta Łowicza, Warszawa 1879, 1904.
  • 8. Opis kaplicy Komorowskiego p.w. Pana Jezusa Ukrzyżowanego w kolegiacie łowickiej, [w:] Żywot błogosławionej Kunegundy (Kingi), przez E.M. Oczykowską, Warszawa 1908.

Źródła:

Osobiste