Pomnik w Mogiłach

Z Nowy Łowiczanin

Zdjęcie pamiątkowe po odsłonięciu pomnika ku czci powstańców 1863 r. w Mogiłach w 1917 r. (fot. z: Wiśniewski Krzysztof Marek, Dr Józef Twarowski - pierwszy Komisarz Rządu Polskiego w Łowiczu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 3/2007, s. 1 - 2)
Kazanie ks. proboszcza parafii w Bolimowie na uroczystości odsłonięcia pomnika w Mogiłach w 1917 r. (fot. z: Wiśniewski Krzysztof Marek, Dr Józef Twarowski - pierwszy Komisarz Rządu Polskiego w Łowiczu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 3/2007, s. 1 - 2)

Pomnik powstania 1863 roku w Joachimowie Mogiłach - odsłonięty jesienią 1917 r. na uroczysku Strojnowskiego pomnik poświęcony 14 powstańcom poległym w dniu 7 lutego 1863 r. w potyczce z wojskami rosyjskimi.

Spis treści

Historia

W czasie powstania styczniowego lasy nieborowskie i bolimowskie były dogodnym miejscem do działań partyzanckich. Tu organizował partię powstańczą hrabia Władysław Stroynowski, naczelnikiem powstania w tym terenie został ks. Wincenty Kuderko. Na plebani proboszcza w Bolimowie przyjmowano rozkazy, gromadzono powstańców, zaopatrywano ich w kożuchy, które przywoził Jan Konopczyński. Partyzanci spalili mosty na Rawce i dzięki informacją kolejarzy zatrzymywali pociągi, prowadzili rewizje, rekwirowali sprzęt wojskowy, aresztowali oficerów rosyjskich i odbijali uwięzionych.

Odział hrabiego liczył 150 ludzi, z których 40 uzbrojonych było w strzelby myśliwskie, reszta w kosy i pistolety. Przeciwko temu oddziałowi Rosjanie skierowali batalion strzelców z Łowicza (około 100 ludzi), odział gwardii z Warszawy (600 osób), kilka sotni kozaków z Łowicza, Skierniewic i Wiskitek.

7 lutego 1863 roku odziały te wkroczyły na teren Bolimowa, rano otoczono miasto i zaczęto przesłuchiwać mieszkańców. W tym samym czasie sotnie kozackie przeczesywały teren. Gdy zaatakowano powstańców, walka trwała 1,5 godziny. W tym czasie zginęło 100 żołnierzy rosyjskich, wielu zostało rannych, poległo 14 powstańców, 5 ranny wzięto do niewoli, odbito 4 oficerów rosyjskich, a także uwięziono bezbronną młodzież i maruderów.

Pomnik

W 1917 roku po ustąpieniu Rosjan, niemiecka okupacja była bardziej tolerancyjna wobec Polaków. Jedną z inicjatyw, która wtedy powstała, było zbudowanie pomnika w Mogiłach. Józef Michał Twarowski, jeden z pomysłodawców jego budowy, chciał uczcić w ten sposób pamięć poległych w bitwie nad Rawką powstańców partii hrabiego Strojnowskiego.

Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło pod lasem, na uroczysku Strojnowskiego. Przemowę przy pomniku zaprojektowanym przez inż. Janowskiego (profesor Politechniki Warszawskiej) wygłosił ówczesny proboszcz parafii Bolimów.

Koszty

Budowa pomnika kosztowała w sumie 566,10 marek. Józef Twarowski bardzo skrupulatnie rozliczył się z uzyskanych społecznie kwot. Pomnik postawiła i wykonała krzyż firma Skalskiego z Żyrardowa. Za jego budowę zapłacono 253,60 marek, a za krzyż 57,20 marek. Kamienie na pomnik przygotował kamieniarz Piekarski i jeden z kamieniarzy bolimowskich. Na zakończenie uroczystości otwarcia pomnika goście zjedli u Radzwiłłów śniadanie, za które zapłacono 19 marek, a rachunek wystawił zarządca w Nieborowie Czapiga. Zestawienie kwot wydatkowanych w wysokości 566 marek 10 fenigów sporządzili i podpisali J. Twarowski i A. Maciągiewicz w dniu 2 listopada 1917 r

Opracowania

  • Wiśniewski Krzysztof Marek, Dr Józef Twarowski - pierwszy Komisarz Rządu Polskiego w Łowiczu, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 3/2007, s. 1 - 2.
Osobiste