Rogowski Władysław

Z Nowy Łowiczanin

dr Władysław Rogowski. (fot. Zarys dziejów Zakładów Kształcenia Nauczycieli w Łowiczu 1786-2006, s. 46)

Władysław Rogowski – (ur. 3 grudnia 1886 w Warszawie – zm. 25 kwietnia 1945 r. w Baskoje na Uralu) dr filozofii, pedagog, wizytator szkolny, działacz społeczno – oświatowy, dyrektor Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Łowiczu.

Spis treści

Wykształcenie

  • W latach 1896 - 1905 uczęszczał do Państwowej Rosyjskiej Szkoły Realnej w Warszawie. W 1905 r. został z niej wydalony za udział w strajku szkolnym, przez co półtora miesiąca siedział na Pawiaku i w Cytadeli;
  • Ukończył prywatną szkolę handlową Artura Jeżewskiego w Warszawie;
  • W 1906 r. wyjechał na studia przyrodnicze: biologia i fizjologia roślin. Do 1908 r. studiował kolejno w Bernie, Monachium, Lipsku i Krakowie;
  • W 1912 r. we Fryburgu ukończył wydział przyrodniczy uzyskując tytuł doktora. Był uczniem słynnego szwajcarskiego psychologa i pedagoga Edouarda Claparede’a twórcy koncepcji „szkoły na miarę ucznia”.
  • W 1925 r. otrzymał dyplom Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, uprawniający do nauczania przyrody i geografii w szkołach średnich ogólnokształcących i seminariach nauczycielskich.

Praca zawodowa

Maturzyści i nauczyciele Seminarium Nauczycielskiego w Łowiczu w 1924 r., w drugim rzędzie szósty od prawej siedzi Władysław Rogowski (fot. z: Jędrzejczyk Dobiesław, Łowicka młodość Teodora Goździkiewicza, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2007, s. 1-2).

W latach 1909 – 1910 był instruktorem sadownictwa i pszczelarstwa na Wileńszczyźnie. We wrześniu 1915 r. rozpoczął pracę jako nauczyciel geografii, przyrody i kosmologii w warszawskich prywatnych szkołach średnich: w Męskim 8-klasowym Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym Teofila Sadkowskiego, Szkole Realnej Mariana Rychłowskiego oraz w Seminarium Nauczycielskim Żeńskim.

Podczas I wojny światowej został sekretarzem jednego z wydziałów Centralnego Komitetu Obywatelskiego, utworzonego z inicjatywy Władysława Grabskiego. Celem tej instytucji było niesienie pomocy ludziom dotkniętym klęskami wojny.

W latach 1925 – 1927 jako sekretarz Delegacji Szkolnej Towarzystw Oświatowych i Kulturalnych Polskich przebywał w Brazylii. Przewodniczył tam również wakacyjnemu kursowi nauczycielstwa szkół polskich oraz brał udział w V Walnym Zjeździe Polskich Szkół Prywatnych w Brazylii.

Od października 1927 r. do maja 1928 r. nauczał w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Łęczycy po czym został dyrektorem szkół zawodowych dokształcających w Warszawie.

W latach 1928 - 1930 był członkiem Sejmiku Powiatowego Łowickiego.

Z ramienia Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego od 1 marca 1929 do 15 czerwca 1932 pełnił funkcję wizytatora szkół agrotechnicznych. W latach 1932 – 1935 był okręgowym wizytatorem szkół zawodowych Kuratorium Okręgu Szkolnego w Warszawie. W okresie od listopada 1931 do października 1934 wchodził w skład Wyższej Komisji Dyscyplinarnej przy MWRiOP.

Kilka lat przed wybuchem II wojny światowej pracował jako nauczyciel przyrody w gimnazjach warszawskich: im. Klementyny Hoffmanowej, im. Królowej Jadwigi, im. Joachima Lelewela i im. Stefana Batorego. W czasie okupacji pracował w Miejskiej Szkole Zawodowej nr 1 w Warszawie, gdzie uczył kwiaciarstwa.

W łowickim Seminarium

Pod koniec 1918 r. przeniósł się do Łowicza, gdzie do czerwca 1919 r. pracował jako nauczyciel, a od tego czasu jako dyrektor Państwowego Seminarium Nauczycielskiego. Na stanowisku tym pracował do sierpnia 1924 r. Rogowskiemu szkoła zawdzięczała swój poziom intelektualny i moralny. Swoje urzędowanie rozpoczął od wystąpienia do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z wnioskiem o zmianę imienia szkoły z Komisji Edukacji Narodowej na Marszałka Józefa Piłsudskiego. Seminarium uzyskało status zakładu eksperymentalnego, co dawało jej dyrektorowi wolną rękę w działaniach. W myśl zasady „szkoła na miarę ucznia” starał się w jej funkcjonowaniu nawiązywać do naturalnych i spontanicznych zainteresowań wychowanków poprzez organizowanie aktywnego życia wewnętrznego (teatr, sport, orkiestra itp.).

W 1919 r. został członkiem Powiatowej Rady Szkolnej i członkiem kilku komisji Rady Miejskiej. Od burmistrza Łowicza dra Stanisławskiego otrzymał urząd kwatermistrza miasta. W tym okresie udało mu się urządzić w kanoniach na Starym Rynku pomieszczenia dla szkoły ćwiczeń, a także przekształcić ją w szkołę siedmioklasową.

Z początkiem roku szkolnego 1921/1922 wprowadzono w Seminarium szeroko zakrojony Samorząd Uczniowski. Rogowski wraz z A. Bluhmem-Kwiatkowskim, S. Anyszką, B. Millerem i Cz. Motylińskim opracowali Statut Samorządu Uczniowskiego Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Łowiczu.

Rogowski był inicjatorem ukazującego się w latach 1921 - 1933 przy Seminarium pisma młodzieży łowickiej Brzask.

Przy Seminarium zorganizował preparatornię, w której wykonywano eksponaty zoologiczne przeznaczone dla innych seminariów nauczycielskich. Szkoła ćwiczeń działająca przy seminarium zawdzięczała mu swój pełny rozwój, tj. przekształcenie się w siedmioklasową szkołę powszechną oraz pierwotną lokalizację w budynku znajdującym się przy Rynku Kościuszki. Wprowadził obowiązek noszenia mundurków, które zostały zaprojektowane przez Stanisława Noakowskiego.

2 stycznia 1923 r. Rogowski przejął od administracji wojskowej historyczny budynek pobernardyński. Po przeprowadzeniu prac remontowo - adaptacyjnych Seminarium przeprowadziło się do byłego klasztoru we wrześniu 1925 r.

Władysław Rogowski zrezygnował z funkcji dyrektora Seminarium w sierpniu 1924 r., przekazując to stanowisko Antoniemu Perzynie.

Zgromadził księgozbiór wydawnictw w różnych językach ok. 1200 pozycji, które udostępniał zainteresowanym w Łowiczu.

Twórczość pisarska

W zbiorze literackim, wydanym w 1910 r. w Wilnie pt. Żórawce, ukazało się kilka jego wierszy i drobnych utworów prozy. Od 1912 r. współpracował z pismem Wieś Ilustrowana, a od 1914 r. z Głosem Lubelskim i Życiem Polskim, w których publikował artykuły dotyczące m.in. sztuki ludowej i zdobnictwa. W 1914 r. był redaktorem jednodniówki Dzwon Polski poświęconej Stanisławowi Wyspiańskiemu, w której zamieścił bibliografię Druki polskie, dotyczące życia i twórczości Stanisława Wyspiańskiego.

W czasie pobytu w Łowiczu opublikował kilka artykułów, związanych ze sprawami oświaty, m.in. W sprawie czytelnictwa (Łowiczanin 1919 r.), W sprawie ogrodu przy powszechnej szkole wiejskiej (Łowiczanin 1921 r.). W 1927 r. był również redaktorem łowickiego tygodnika Odrodzenie Pracy.

W organie prasowym Związku Zawodowego Nauczycieli Polskich Szkół Prywatnych w Brazylii, Nasza Szkoła z 1926 r., opublikował kilka artykułów, m.in. O czym nauczyciel powinien pamiętać przy nauczaniu historii?, Co powinni wiedzieć ci, którzy chcą uczyć dzieci w szkołach średnich w Kurtybie? Publikował również propozycje programowe oświaty polskiej w Brazylii, m.in. Co mamy do roboty? Już po powrocie do Polski pisał do prasy codziennej o sytuacji Polonii brazylijskiej oraz o problemie masowej emigracji Polaków.

W latach 1938 – 1939 r. redagował miesięcznik Sad i Owoce, do którego pisał artykuły na tematy fachowe, m.in. Korówka wełnista, najgroźniejszy wróg jabłoni i jej tępiciele, Ochrona ptaków, a także liczne artykuły biograficzne dotyczące ludzi związanych z sadownictwem.

Działalność społeczna

Towarzystwo Szerzenia Oświaty

W lutym 1916 r. przy udziale Konrada Ilskiego, Stanisława Tylickiego, Stefanii Bojarskiej i Ireny Kosmowskiej założył Towarzystwo Szerzenia Oświaty Drukowanym Słowem „Czytaj”. Nadzór nad całością prac sprawowała Rada Rzeczoznawcza złożona z kilkudziesięciu osób. Zakres działania Towarzystwa Rogowski przedstawił w broszurze Nasze cele i zadania (1915 r.). Obejmował on akcję wydawania tanich książek popularnonaukowych i beletrystycznych, ich kolportaż, tworzenie oddziałów prowincjonalnych Towarzystwa wraz ze składami książek oraz szeroko zakrojoną propagandę czytelnictwa połączoną z akcją odczytową i poradnictwem bibliotekarskim. Rogowski został również kierownikiem i redaktorem wydawanej przez Towarzystwo serii Biblioteki Nowości dla Miast (do 1918 r. ukazało się 56 pozycji w nakładzie 470 tys. egzemplarzy ) i Biblioteki Nowości dla Wsi (ukazało się 7 pozycji w nakładzie 175 tys. egzemplarzy). Na przełomie 1916/1917 r. Towarzystwo przekształcone zostało w instytucję spółdzielczą z obieralnym zarządem, a w 1918 r. uległo likwidacji.

Działacz i ochotnik

W latach 1915 – 1918 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej. Od sierpnia 1920 r. brał udział, jako ochotnik, w wojnie polsko – radzieckiej w stopniu starszego szeregowca. W lutym 1921 r. został zdemobilizowany. Na przełomie lat 20. i 30. był związany z Partią Pracy, a także z BBWR. Działał również w zarządzie głównym stowarzyszenia społecznego „Rodziny Kolejowej”, prowadząc szkolenie z zakresu ogrodnictwa, sadownictwa, pszczelarstwa i hodowli zwierząt futerkowych. Redagował przy tym i wydawał liczne broszury potrzebne do tego szkolenia. W 1936 r. pod jego redakcją wyszła praca Antoniego Demianowicza Pszczoły ich życie i hodowla. W okresie okupacji niemieckiej uczył na tajnych kompletach. Na przełomie 1944/1945 r brał udział w akcji ratowania warszawskich bibliotek, archiwów i muzeów, kierowanej przez Stanisława Lorentza.

Aresztowanie i śmierć

Aresztowany przez NKWD 19 stycznia 1945 r. w Warszawie został deportowany do Rosji. 13 marca 1945 r. trafił do łagru Baskaja w okręgu uralskim, gdzie zmarł wskutek wyczerpania 25 kwietnia tego samego roku. Bezpośrednimi świadkami jego śmierci byli Sergiusz Kazancew - urzędnik Magistratu miasta Łowicza i dr Adam Tundak - lekarz łowickiego więzienia.

Ciekawostki

  • W zbiorach Muzeum Historii Miasta w Zduńskiej Woli znajduje się fotografia Józefa Piłsudskiego z dedykacją poświęconą Władysławowi Rogowskiemu o następującej treści: Kochanemu Doktorowi w dowód pamięci i uznania Jego ofiarnej i owocnej współpracy - Jemu przyjazny J. Piłsudski. 10 grudnia 1927 r.
  • Jednym z jego uczniów był Teodor Goździkiewicz, późniejszy wybitny pisarz. Kiedy w okresie inflacji cofnięto wszystkie szkolne stypendia, także Teodorowi Goździkiewiczowi, dyrektor Rogowski, zgłosił się do Tadeusza Pułaskiego, właściciela majątku, gdzie pracował Nikodem Goździkiewicz, z prośbą o pomoc w finansowaniu nauki Teodora. Dzięki temu udało się młodemu artyście ukończyć edukację w Seminarium.

Odznaczenia

Życie prywatne

Był synem Dominika i Karoliny z Kossakowskich. Ojciec był wysokim urzędnikiem rosyjskiego Magistratu m. Warszawy, matka współwłaścicielką drukarni w Lublinie. Miał dwie siostry i brata Ludomira Michała (1881 - 1954), muzyka i kompozytora, który skomponował hymn Dubrownika. 15 lutego 1923 roku ożenił się z Ireną z Mączewskich, która była sekretarzem Seminarium, zmarła 4 stycznia 1973 r. w Warszawie. Mieli dwie córki - Barbarę (Piotrowska; działaczka AK)i Kalinę (Rogowska - Przecławska; zm. 1972 r.). W latach 1919 - 1930 mieszkali w Łowiczu na ul. Podrzecznej 26, w domu w którym później mieścił się Zespół Szkół Ekonomicznych.

Źródła:

  • Gębura Gustaw, Doktor Władysław Rogowski 1886 - 1945. Zarys życia i działalności, Łowicz 1992.
  • Gumiński Tadeusz, Łowiczanie z okresu II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny (Olszewski Władysław - Zawadzki Stefan), Łowicz 1987, s. 3.
  • Jędrzejczyk Dobiesław, Łowicka młodość Teodora Goździkiewicza, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2007, s. 1-2.
  • Konarski Stanisław, Rogowski Władysław Franciszek, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 31, pod red. Stefana Kieniewicza, Kraków 1988, s. 455 – 457.
  • Michalewska Anna, Rogowski Władysław Franciszek, [w:] Słownik Pracowników Książki Polskiej, pod red. I Treichel. Warszawa – Łódź 1972, s. 759 – 760.
  • Wojtylak Marek, Na tropie łowiczan aresztowanych przez NKWD w styczniu 1945 r., [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 2/2007, s. 1-3.
  • Zarys dziejów Zakładów Kształcenia Nauczycieli w Łowiczu 1786-2006, wyd. przez Koło Absolwentów Zakładów Kształcenia Nauczycieli w Łowiczu, Łowicz 2009, s. 46 - 52.
Osobiste