Rotstad Stanisław

Z Nowy Łowiczanin

Mjr Stanisław Rotstad

Stanisław Rotstad – (ur. 9 września 1895 r. w Warszawie – zm. 1 września 1994 r. w Łowiczu) lekarz, humanista, żołnierz, malarz, poliglota, organizator łowickiego lecznictwa otwartego, zwany „łowickim Judymem”.


Spis treści

Pochodzenie

Jego ojciec Bronisław z zawodu był elektromechanikiem. Był aktywnym działaczem PPS i brał udział w historycznej manifestacji w Warszawie w listopadzie 1905 r. W związku z jej tragicznym zakończeniem musiał uciekać za granicę. Zmarł w 1926 r. we Francji. Stanisław miał starszą siostrę Halinę (1894 - 1945).

Wykształcenie

W latach 1906 – 1914 uczęszczał do VI Męskiego Gimnazjum w Warszawie. Pierwszy raz na studia zapisał się w 1914 r., ale naukę przerwała mu I wojna światowa. W sierpniu 1918 rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, przerywane również udziałem w działaniach wojennych. Dyplom lekarski uzyskał 28 marca 1925 r.

Okres I wojny światowej

Stanisław Rotstad podczas pierwszej warty akademickiej przed dawnym Pałacem Namiestnikowskim

W wieku 19 lat został zmobilizowany do wojska i wyruszył na front I wojny światowej. Podczas działań wojennych pod Kownem został ranny, jednak po 6 miesiącach wrócił i został przewodniczącym kompanijnej rady żołnierskiej. W 1917 r. pod Równem został zdemobilizowany i wstąpił do Związku Wojskowych Polaków. 10 listopada 1918 r. brał udział w rozbrajaniu Niemców. Wraz z grupą kolegów rozbroili na Politechnice ponad 30-osobowy posterunek żołnierzy niemieckich.

Po latach Rotstad tak wspominał to wydarzenie – Mieszkałem niedaleko Politechniki u ciotki, na rogu ul. Koszykowej i Emilii Plater. Akurat uczyłem się anatomii. Była już chyba dziesiąta, gdy przybiegł kolega Tadeusz Vieweger z wiadomością, że rozbrajają Niemców. Kiedy powiedział abyśmy poszli na Politechnikę, gdzie stacjonowali Niemcy, zapytałem co mam wziąć ze sobą. Widelec czy nóż? A on wskazał na szpadę fechtunkową, która wisiała nad łóżkiem. To mi się spodobało. Uzbrojeni w tępą szpadę znaleźliśmy się przed gmachem Politechniki, gdzie przechadzał się wartownik z karabinem. Kolega poszedł do przodu, by zwrócić na siebie uwagę Niemca, ja tymczasem miałem go zaskoczyć od tyłu. Kiedy wartownik usłyszał ode mnie po niemiecku „spokój” i poczuł ostrze szpady na karku, próbował zdjąć karabin. Ale karabin mu wyrwałem. Ponieważ nie był nabity, zarepetowałem nabój i rozkazałem: „Prowadź do środka”.

11 listopada Stanisław Rotstad pełnił honory dowódcy pierwszej warty przed Pałacem Radziwiłłowskim na Krakowskim Przedmieściu, w którym urządzono punkt zborny dla rozbrajanych Niemców. Wydarzenie to upamiętnił Saryusz - Wolski na słynnej fotografii, którą opublikował Tygodnik Ilustrowany w numerze 46 z dnia 16 listopada 1918 r. Zdjęcie na którym na pierwszym planie znajduję się Rotstad w białej studenckiej czapce, a podpisane „Pierwsza warta akademicka przed dawnym pałacem namiestnikowskim” obiegło niemal cały świat.

Międzywojnie

3 grudnia 1918 r. był wśród masowo wstępujących studentów do 36 pułk piechoty Legii Akademickiej, która powstała pod dowództwem mjr Zygmunta Bobrowskiego. W dziesięć dni później na Placu Saskim Stanisław Rotstad złożył przysięgę wierności Rzeczypospolitej. Z Legią Akademicką był związany do 1921 r. Po uzyskaniu dyplomu lekarskiego rozpoczął pracę jako lekarz wojskowy 10 pułku piechoty w Łowiczu, w którym służył do 1938 roku, kiedy to postanowił poświęcić się cywilnej służbie zdrowia. Jeszcze przed wojną pełnił funkcję lekarza szkolnego w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Ks. Józefa Poniatowskiego w Łowiczu.

Irena i Stanisław Rotstadowie ok. 1965 r.

II wojna światowa

We wrześniu 1939 r. został ponownie zmobilizowany. Cały okres kampanii wrześniowej pracował jako komendant szpitala polowego nr 303. Ze swoim oddziałem zawędrował aż do Wilna i Kowna, za litewską granicą został internowany. Trafił do obozu, gdzie pełnił funkcję lekarza obozowego. Przeżył bardzo ciężką zimę, kiedy przez trzy tygodnie temperatura wynosiła – 40 * C. Pod koniec 1940 r. został zwolniony z obozu. Podjął się wtedy pracy przy wyrębie drzewa. Po wejściu Niemców został skierowany na południe Litwy, gdzie zetknął się z szalejącą epidemią tyfusu plamistego. Sam stał się jego ofiarą. Jego stan był bardzo poważny, niemal krytyczny. W szpitalu zakaźnym w Kownie przebywał dwa miesiące, gdzie stracił 20 kg wagi. Po powrocie do zdrowia zamieszkał w domu dyrektora kowieńskiego muzeum. Dzięki swoim zdolnościom muzycznym i umiejętności gry na pianinie został zaangażowany jako akompaniator żony dyrektora, primadonny tamtejszej opery.

Po wojnie – działalność w Łowiczu

W sierpniu 1945 r. wrócił do kraju i do żony, która czekała na niego Łowiczu. Początkowo pracował w miejscowym ośrodku zdrowia i w Szkole Rolniczej na Blichu oraz w Urzędzie Pocztowo – Telegraficznym. Od 1946 roku rozpoczął pracę nad organizowaniem w mieście lecznictwa otwartego.

  • Sprowadził do Łowicza pulmonologa Harry'ego Kolbowa, który wyleczył całą okolicę z gruźlicy, zorganizował Przychodnię Przeciwgruźliczą.
  • W 1946 r. przy Rynku Kościuszki zorganizował Przychodnię Obwodową, z poradniami: Ogólną, Chirurgiczną, Kobiet Ciężarnych, Laryngologiczną, Okulistyczną, Neurologiczną i Skórno - Wenerologiczną.
  • Oddzielnie utworzył pion pediatryczny z poradnią profilaktyczną do lat 3 i Chorób Dziecięcych. Zorganizował dla dzieci tzw. „kuchnię mleczną” i Szkołę Matek, gdzie matki przychodziły po tzw. „kroplę mleka”, czyli po wyparzoną butelkę z już przygotowanym, witaminizowanym mlekiem. .
  • Powstał również Zespół powiatowy ds. Matki i Dziecka, który przeprowadzał badania dzieci szkolnych oraz organizował tzw. żłobki sezonowe.
  • Utworzył Poradnię Pediatryczną w Przychodni Kolejowej oraz utworzył żłobek w Łowiczu.
  • Kierownikiem Przychodni Obwodowej był w latach 1956 - 1966. Następnie kierował Przychodnią Kolejową.
  • W 1982 r. przeszedł na emeryturę, mając 87 lat.

Zainteresowania

Doktor Rotstad posiadał obszerną wiedzę nie tylko na temat medycyny. Znał świetnie mitologię grecką, recytował z pamięci ogromne fragmenty „Pana Tadeusza”, znał perfekcyjnie wiele języków, w tym: angielski, francuski, niemiecki, ukraiński, włoski i litewski. Jego pasją było rozwiązywanie krzyżówek, stawianie pasjansów czy gra w brydża. Rozwijał również swoje talenty artystyczne. Bardzo dobrze grał na pianinie, głównie Chopina. Należał do warszawskiego Towarzystwa Chopinowskiego. Poza tym malował, rysował, pisał wiersze i był filatelistą. W latach osiemdziesiątych miał nawet wystawę w łowickim muzeum.

Życie prywatne

W muzeum w Łowiczu: Joanna Kalkowska, Jan Zakrzewski i Zofia Abadie

W 1923 r. wstąpił w związek małżeński z Marią Unierzyską, urodzoną w Warszawie. Mieli córkę Joannę, ur. w 1924 r. w Warszawie. Joanna (Kalkowska) w przyszłości została redaktorem Przekroju. Od 1925 r. zamieszkali w Łowiczu przy Starym Rynku 13. Małżeństwo zostało unieważnione po 5 latach. Drugą żoną doktora była Irena z domu Danowska. Ślub odbył się w Warszawie w 1933 r. Irena Rotstad była absolwentką Państwowego Instytutu Wychowania Fizycznego i wieloletnią nauczycielką wychowania fizycznego w I LO im. Józefa Chełmońskiego w Łowiczu. W latach powojennych prowadziła zespół taneczny, który stworzyła z uczennic liceum. W czasie II wojny brała udział w tajnym nauczaniu, pracowała w RGO oraz pomagała uciekinierom z powstania warszawskiego. Po wojnie rozdzielała dary pochodzące z UNRR-y. Z tego małżeństwa przyszła na świat córka Zofia (Abadie), która została artystą plastykiem i osiadła na stałe w Paryżu. Stanisław i Irena Rotstad mieszkali na ul. 1 Maja 8, a w latach 60-tych przeprowadzili się do nowopowstałych bloków na Tkaczewie. Irena Rotstad zmarła w kwietniu 1994 r. a jej mąż we wrześniu tego samego roku. Oboje spoczęli w grobowcu na Cmentarzu Katedralnym w Łowiczu.

Odznaczenia

Przed wojną:

Po wojnie:

Tablica

2 grudnia 1995 r. nastąpiło odsłonięcie tablicy poświęconej doktorowi Rotstadowi.

2 grudnia 1995 r. z okazji 100 rocznicy urodziny Rotstada, odsłonięta została tablica poświęcona doktorowi. Tablica została ufundowana przez Polskie Towarzystwo Lekarskie, a przychodnia na Starym Rynku, na której ścianie ją wmurowano została nazwana jego imieniem. Na uroczystość przybyły jego córki oraz bliżsi i dalsi znajomi, którzy dzielili się wspomnieniami o doktorze. Na przełomie 2010/2011 r., podczas remontu kamienicy, która została przeznaczona na Centrum Promocji Ziemi Łowickiej, pamiątkowa tablica została przez zaniedbanie usunięta i zniszczona.

11 listopada 2011 r. w 93. rocznicę pierwszej warty, którą sprawował Stanisław Rotstad przed Pałacem Namiestnikowskim w Warszawie uroczyście odsłonięto nową tablicę jemu poświęconą. Tym razem znajduje się na niej następujący napis: W tym budynku mieściła się przychodnia lekarska im. dr Stanisława Rotstada zasłużonego lekarza powiatu łowickiego i naczelnego lekarza 10 PP w Łowiczu.

W uroczystości brała udział m.in. córka doktora Zofia Rostad - Abadie.

Ciekawostki

  • W 2010 r. Stanisław Rotstad został patronem 39. drużyny harcerskiej z łowickiego hufca ZHP. Harcerze czynili też starania, by dr Rotstad został Honorowym Obywatelem Miasta Łowicza.
  • W 1997 r. Uchwałą Rady Miejskiej w Łowiczu jedną z ulic miasta nazwano imieniem Stanisława Rotstada.
  • W księdze meldunkowej znajdującej się w Archiwum Państwowym m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu, w zbiorze Akta miasta Łowicza, istnieje zapis, że w budynku na Rynku Kościuszki 13 zameldowani są państwo Rotstadowie. Prawdopodobnie w przedwojenny zapis wkradł się błąd, gdyż imię ich córki zostało zapisane Anna, a nie Joanna, jak w rzeczywistości było.

Źródła:

Nowa tablica została zamontowana w tym samym miejscu co ta z 1995 roku.
  • Archiwum Państwowe m.st. Warszawy, Oddział w Łowiczu, Akta miasta Łowicza, sygn. 3944, k.19.

Opracowania

  • Abadie Zofia, Wspomnienia córki, [w:] Łowicki Judym. Pamiętniki doktora Stanisława Rotstada oraz wspomnienia przyjaciół, pod red. H. Dusińskiej, J. Kapuścika, Warszawa 1998, s. 89-113.
  • Czajkowska Agnieszka, Pamięci doktora Rotstada, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 48 /1995, s. 1
  • Głowacka – Katarzyńska Elżbieta, Prof. Irena Rotstad, [w:] Z dziejów średnich szkół ogólnokształcących i koła wychowanków w Łowiczu, wyd. przez Koło Wychowanków i Wychowanek Szkół Średnich Ogólnokształcących w Łowiczu, Łowicz 2000, s. 228 - 229. ISBN 83-914354-0-7.
  • Jędrzejczyk Dobiesław, Stanisław Rotstad – człowiek z karabinem, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 47/1995, s. 9.
  • Kostrzewa Zbigniew, Nestor łowickich lekarzy, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 18/1994, s. 10.
  • Rotstad Stanisław, Curriculum Vitae, [w:] Łowicki Judym. Pamiętniki doktora Stanisława Rotstada oraz wspomnienia przyjaciół, pod red. H. Dusińskiej, J. Kapuścika, Warszawa 1998, s. 15 - 17.
  • Waligórski Wojciech, Rotstad jakim go znali, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 19/1994, s. 6-7.
  • Waligórski Wojciech, Wolał prowincję, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 49/1995, s. 5.
  • Wysocki Wiesław Jan, Mjr dr Stanisław Rotstad – lekarz 10 pułku piechoty, [w:] Łowicki Judym. Pamiętniki doktora Stanisława Rotstada oraz wspomnienia przyjaciół, pod red. H. Dusińskiej, J. Kapuścika, Warszawa 1998, s. 66-69.
Osobiste