Stanio Władysław

Z Nowy Łowiczanin

Władysław Stanio. (Zbiór Władysława Stanio, APW O/Ł.)

Władysław Stanio – (ur. 17 lipca 1890 – zm. 7 czerwca 1967 r.) nauczyciel przyrody w Szkole Ćwiczeń, Seminarium Nauczycielskim i Gimnazjum im. ks. Józefa Poniatowskiego w Łowiczu w latach 1922 – 1937. Inicjator i główny organizator powstania w Łowiczu Międzyszkolnego Ogrodu Przyrodniczego.

Spis treści

Młodość

Władysław Stanio w Albanii - 1918 r. (fot. z: Pamiętnik albański - Dziennik żołnierski - 1918, oprac. B. Stanio - Pyrkosz, Rzeszów 2007. Zbiór rękopisów APW O/Ł, sygn.117)

Urodził się w wielodzietnej rodzinie chłopskiej w podrzeszowskiej wsi Słocina w zaborze austriackim. W 1902 r. rozpoczął naukę w szkole średniej w Rzeszowie. Ukończył 4 lata gimnazjum i kurs przygotowawczy, po czym w 1911 r. podjął naukę w Seminarium Nauczycielskim.

W latach 1911 – 1913 odbywał obowiązkową praktykę nauczycielską w szkołach ludowych we wsi Krasne i w Głogowie koło Rzeszowa. Następnie zdał egzamin nauczycielski i otrzymał “Patent na nauczyciela szkół ludowych pospolitych”. W sierpniu 1921 r. został przyjęty na Państwowy Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie w grupie przyrodniczo – geograficznej. W latach 1923 – 1926 uczęszczał na Studium Biologiczne przy Uniwersytecie Warszawskim, organizowane przez Ministerstwo WRiOP. 26 listopada 1926 r. uzyskał dyplom nauczyciela biologii z prawem do nauczania w szkołach średnich i seminariach nauczycielskich.

W służbie Ojczyzny

Pamiątkowy dyplom dla Władysława Stanio. (Zbiór Władysława Stanio, APW O/Ł.)

W młodości udzielał się w organizacjach niepodległościowych: „Sokół", „Drużyny Bartoszowe” i „Drużyny Strzeleckie”. Z początkiem 1915 r. został powołany do służby wojskowej w armii austriackiej. Walczył na froncie rosyjskim, włoskim, a w 1918 r. w Albanii. Był dwukrotnie ranny.

W czasie wojny 1920 r. walczył w szeregach 68 Pułku Piechoty Strzelców Wielkopolskich. Był dowódcą batalionu podczas walk w rejonie Pułtuska nad Narwią. Po zakończeniu działań wojennych dowództwo powierzyło mu funkcję kierownika oświatowego w Szkole Podoficerskiej 17 Dywizji, następnie w Białymstoku prowadził kurs zwalczania analfabetyzmu w wojsku, po czym pełnił funkcję referenta oświatowego 17 Dywizji Piechoty i Obozu Ćwiczebnego w Biedrusku.

II wojna światowa

Jako oficer rezerwy został zmobilizowany w wrześniu 1939 r. i brał udział w walkach nad Bzurą, w trakcie których został ranny. Na apel władz polskich z grupą oficerów ewakuował się na wschód, skąd miała nastąpić ofensywa przeciw Niemcom. Na wieść o agresji sowieckiej podjął decyzję o powrocie do Łowicza. Jako kapitan rezerwy musiał stąd jednak uciekać, ostrzeżony przed niemieckim aresztowaniem. Pod koniec października 1939 r. dotarł do Lublina, gdzie w tamtejszym szpitalu został mu usunięty odłamek z zainfekowanej już ręki. Następnie udał się na Rzeszowszczyznę, gdzie znalazł schronienie i pracę.

Praca

Rada Pedagogiczna łowickiego gimnazjum w czerwcu 1934 r. W górnym rzędzie trzeci od lewej - Władysław Stanio.

W 1919 r. podjął pracę w Szkole Powszechnej w Częstochowie. Od września 1922 r., został przeniesiony na stanowisko etatowego nauczyciela przyrody w Szkole Ćwiczeń przy Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Łowiczu. W latach 1928 - 1937 uczył biologii w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Łowiczu. Pracował również w Gimnazjum im. ks. Józefa Poniatowskiego w Łowiczu.

W łowickiej szkole dbał o stworzenie pracowni biologicznej z prawdziwego zdarzenia. Mimo, że nie dysponował odpowiednimi środkami finansowymi, sam przygotował preparaty, akwaria, terraria itp. Razem z młodzieżą postanowił uporządkować leżący odłogiem ogród przy szkole.

Władysław Stanio na wycieczce przyrodniczej z uczniami gimnazjum męskiego.

Zorganizował również wielką akcję ratowania lasów Puszczy Tucholskiej, niszczonych przez gąsienice szkodnika sówki chojnówki. W celu zatrzymania w puszczy przelotnych ptaków, młodzież łowicka szkół pod jego kierownictwem wykonała 2400 domków i skrzynek lęgowych, które przekazano dla ptactwa tego nadleśnictwa.

Na terenie miasta Łowicza propagował zakładanie trawników, klombów kwiatowych, sadzenie drzew i krzewów.

Udzielał się w harcerstwie łowickim. Przez kilka lat był opiekunem drużyny, po czym w roku 1932, rozkazem Komendy Mazowieckiej Chorągwi objął obowiązki komendanta hufca ZHP w Łowiczu. Stanowisko to pełnił do 1936 r. Pełnił również funkcję prezesa Koła Oficerów Rezerwy w Łowiczu.

Pocztówka przesłana z Albanii do rodziny. (fot. z: Pamiętnik albański - Dziennik żołnierski - 1918, oprac. B. Stanio - Pyrkosz, Rzeszów 2007. Zbiór rękopisów APW O/Ł, sygn. 117)
Akt nadania Srebrnego Krzyża Zasługi za zasługi na polu pracy oświatowej i społecznej. (Zbiór Władysława Stanio, APW O/Ł.)

Zawiązał w Łowiczu Oddział Towarzystwa Ochrony Zwierząt i przez 8 lat był jego prezesem. Szeroko rozpowszechniał ideę ochrony przyrody. Wygłaszał odczyty, sprowadzał prelegentów, a także pisał do miejscowej prasy, m.in. do Życia Gromadzkiego i Życia Łowickiego, którego przez pewien czas był redaktorem.

Po wyjeździe z Łowicza, w trakcie wojny, trafił do wsi Lubenia, niedaleko Rzeszowa, gdzie rozpoczął pracę w tamtejszej szkole. 1 września 1944 r. trafił do rodzinnej wsi Słocina, gdzie w siedmioklasowej Szkole Podstawowej uczył do 31 sierpnia 1946 r. Dzięki jego staraniom Słocina w 1949 r. została zelektryfikowana.

1 września 1946 rozpoczął nauczanie biologii w Państwowym Liceum Pedagogicznym, a następnie w Zaocznym Studium Nauczycielskim w Rzeszowie. Zorganizował tam pracownię biologiczną, dla której tak jak w Łowiczu przygotował sam wiele pomocy naukowych. Prowadził ożywioną działalność w Lidze Ochrony Przyrody. Pełnił funkcję wiceprezesa, a następnie był członkiem Zarządu Okręgu. Pełnił funkcję Wojewódzkiego Inspektora Straży Ochrony Przyrody. W klasach licealnych założył kółka LOP, a w Szkole Ćwiczeń zawiązał Straż Zieleni Miasta Rzeszowa oraz Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami. Był prelegentem Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. W latach 1959 – 1962 sprawował funkcję kierownika Sekcji Biologii Okręgowego Ośrodka Metodycznego.

Ostatnie lata

W 1962 r. przeszedł zawał serca, który uniemożliwił mu dalszą intensywną pracę i pełnienie sprawowanych funkcji. Nie mogąc się jednak pogodzić ze swoją sytuacją postanowił nauczać w Liceum Korespondencyjnym i prowadzić działalność ochroniarską.

Zmarł 7 czerwca 1967 r. nad ranem, dzień po egzaminie maturalnym w Liceum Korespondencyjnym. Został pochowany na Cmentarzu Pobitno w Rzeszowie.

Międzyszkolny Ogród Przyrodniczy

Świadectwo dojrzałości Władysława Stanio. (Zbiór Władysława Stanio, APW O/Ł.)

Władysław Stanio był inicjatorem powstania i głównym organizatorem Międzyszkolnego Ogrodu Przyrodniczego, jaki powstał przy Szkole Powszechnej nr 2 w Łowiczu. 12 kwietnia 1932 r. przedstawił projekt ogrodu Radzie Miasta, która wyraziła zgodę na jego powstanie. Prace nad ogrodem trwały 4 lata. Duże zaangażowanie wykazali sami uczniowie szkoły pod kierunkiem prof. Stanio. Nasadzenia w większości pochodziły z prywatnej hodowli założyciela.

Varia

  • W opracowaniu pt. Prace monograficzne powiatu łowickiego, wydanego w 1932 r. zostały zawarte dwa artykuły Władysława Stanio: Rys florystyczny powiatu łowickiego oraz Lasy prywatne i państwowe powiatu łowickiego.
  • Podczas pobytu w Albanii w czasie I wojny światowej, Władysław Stanio spisywał dziennik relacjonujący wydarzenia tamtych dni. Pamiętnik albański w formie rękopisu przechowywała przez wiele lat jego córka Barbara Stanio - Pyrkosz, która w 2007 r. opracowała go i wydała pod nazwą Pamiętnik albański - Dziennik żołnierski - 1918. Egzemplarz tego wydania znajduje się w Archiwum Państwowym m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu, w Zbiorze rękopisów.

Odznaczenia i nagrody

Życie prywatne

Był jednym z ośmiorga dzieci Jana i Marii Stanio. 15 lipca 1924 r. w kolegiacie łowickiej poślubił Marię Osmolak (zm. 1938 r., pochowana na Cmentarzu Kolegiackim w Łowiczu), rodowitą łowiczankę. 4 grudnia 1934 r. urodziła im się córka Barbara (Stanio - Pyrkosz).

Opracowania

  • Gumiński Tadeusz, Łowiczanie z okresu II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny (Olszewski Władysław - Zawadzki Stefan), Łowicz 1987, s. 6-7.
  • Pamiętnik albański - Dziennik żołnierski - 1918, oprac. B. Stanio - Pyrkosz, Rzeszów 2007. Zbiór rękopisów Archiwum Państwowego m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu, sygn.117.
  • Stanio – Pyrkosz Barbara, Władysław Stanio, [w:] Zarys dziejów Zakładów Kształcenia Nauczycieli w Łowiczu 1786-2006, wyd. przez Koło Absolwentów Zakładów Kształcenia Nauczycieli w Łowiczu, Łowicz 2009, s. 68 – 71.
  • Z dziejów średnich szkół ogólnokształcących i koła wychowanków w Łowiczu, wyd. przez Koło Wychowanków i Wychowanek Szkół Średnich Ogólnokształcących w Łowiczu, Łowicz 2000, s. 199.

Autor: Katarzyna Piotrkiewicz

Osobiste