Stanisławski Stanisław

Z Nowy Łowiczanin

Stanisław Stanisławski

Stanisław Stanisławski ( ur. 1872 r. Kalisz – zm. 27 lutego 1924 r Łowicz), lekarz, działacz społeczny, pierwszy burmistrz Łowicza w niepodległej Polsce.

Spis treści

Okres nauki

Szkołę średnią ukończył w Kaliszu. Studiował medycynę na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas studiów należał do organizacji studenckiej zbliżonej do PPS. Dyplom doktora wszechnauk lekarskich otrzymał w 1896 r.

Pierwszy okres w Łowiczu

Po odbyciu pierwszych praktyk lekarskich w warszawskich szpitalach, w 1900 r. został ordynatorem szpitala św. Tadeusza w Łowiczu. W mieście tym rozwinął szeroko zakrojoną działalność społeczną. Uczestniczył w powstawaniu Towarzystwa Wzajemnego Kredytu. Podczas rewolucji 1905 – 1907 uczestniczył w ruchu patriotycznym, a rannym udzielał w szpitalu pomocy.

Działacz

Z jego inicjatywy powstał łowicki oddział Towarzystwa Higienicznego, który reaktywował łaźnię miejską. Należał do Towarzystwa Śpiewaczego ”Lutnia". Był członkiem zarządów Towarzystwa Kultury Polskiej (od 1908) i Polskiego Towarzystwa Esperantystów (od 1909), prezesem zarządu Ochotniczej Straży Ogniowej (1909-14). Udzielał bezpłatnie pomocy lekarskiej, zaopatrywał w leki najuboższych bez względu na wyznanie. Podczas I wojny światowej wyjechał do Rosji, gdzie pełnił funkcje dyrektora szpitala w Stawropolu na Kaukazie. Przewodził miejscowej kolonii polskiej. W tym okresie zamieścił szereg artykułów ze swej specjalności zawodowej w czasopismach lekarskich, także w Kalendarzu Ziemi Łowickiej na 1910 rok.

Organizator biblioteki

W latach 1904 – 1906 był bibliotekarzem prywatnej biblioteki, założonej przez inteligencję łowicką w 1892 r. W 1906 r. przeprowadził legalizację biblioteki na nazwisko Zofii Konopackiej, pod nazwą Czytelnia dla Wszystkich. W latach 1913 – 1914 kierował biblioteką z ramienia zarządu. Opracował wówczas katalog dziesiętny księgozbioru liczący ok. 2,5 tys. dzieł ogłoszonych w Katalogu Czytelni dla Wszystkich w Łowiczu. Już jako burmistrz Łowicza, 1 kwietnia 1921 r. przyczynił się do przejęcia biblioteki – będącej wówczas pod zarządem Koła PMS - przez miasto jako Miejskiej Biblioteki i Czytelni dla Wszystkich.

Drugi okres w Łowiczu

Burmistrz

Na początku 1918 wrócił do Łowicza, gdzie został lekarzem miejskim. W wyniku wyborów w 1919 r. głosami radnych PPS i Żydów został burmistrzem Łowicza. Zastał gospodarkę komunalną zrujnowaną przez wojnę, opłakany stan sanitarny, bezrobocie, głód mieszkaniowy, trudności aprowizacyjne. Sytuację utrudniała inflacja pieniądza, budżet miasta z konieczności miał charakter wegetacyjny. W Radzie Miejskiej był ostro zwalczany przez prawicę. Mimo to udało się przeprowadzić pomiary miasta, czym Łowicz wyprzedził inne ośrodki miejskie. Decydował o działalności cechów, a w celach organizacyjnych zwoływał ogólne zebrania cechu i najczęściej im przewodniczył. W 1922 r. Rada Miejska postanowiła wziąć pod swój zarząd szkołę rzemieślniczą, którą nazwano "Szkoła Dokształcania dla Młodzieży Pracującej w Przemyśle i Rzemiośle". Powołano do tego celu specjalną komisję, której przewodniczącym został Stanisławski.

Przestał być burmistrzem w 1923 r. po zwycięstwie prawicy w wyborach do Rady Miejskiej. Za jego kadencji zrodził się pomysł budowy nowej elektrowni w Łowiczu.

Projekt ustawy o samorządzie miejskim

W 1922 r. w drukarni Karola Rybackiego ukazała się niewielka broszura pt. Projekt ustawy o Samorządzie Miejskim opracowany przez Zarząd miasta Łowicza na podstawie opinii zjazdu burmistrzów b. zaboru rosyjskiego. Faktycznym autorem tej ustawy był dr Stanisławski, a współredagującymi Maurycy Klimecki i Abram Wartski. Stanisławski napisał też przedmowę do tego projektu, w której zwracał szczególną uwagę na dwa zasadnicze wątki gwarantujące dobre funkcjonowanie samorządu miejskiego: reprezentację samorządu oraz decentralizację zarządu przy centralizacji nadzoru. W tej drugiej kwestii Stanisławski chciał wydzielenia spod władzy powiatu tych miast, których ludność przekraczała 10 tysięcy. Projekt Zarządu składał się z sześciu części, określających m.in. kompetencje gminy miejskiej, prawa i obowiązki jej mieszkańców, oraz skład i zakres działania rady miejskiej.

Projekt Stanisławskiego, mimo dużego zainteresowania w całej Polsce, nie doczekał się realizacji.

Życie prywatne

W małżeństwie z Marią Olszewską miał trzech synów: Stanisława (1901 - 1941) – magistra prawa, zamordowanego w Oświęcimiu, Wojciecha (1902 - 1944) – księgowego poległego w powstaniu warszawskim oraz Zbigniewa – więźnia obozów koncentracyjnych. Po śmierci pierwszej żony ożenił się powtórnie z Wandą Bulkowską (zm. 1963 r.), z którą miał syna Jerzego. Był on uczniem Gimnazjum im. Ks. Józefa Poniatowskiego w Łowiczu. Studia medyczne ukończył na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. W czasie okupacji związał się z walką podziemną, która doprowadziła go do ZWZ – AK. Od 1942 r. zajął się organizowaniem szpitala w Głownie. Funkcję dyrektora i ordynatora oddziału ginekologicznego pełnił do 1974 t. Tak jak ojciec był lekarzem społecznikiem. Zmarł w 1993 r.

Stanisław Stanisławski padł ofiarą epidemii duru plamistego w Łowiczu, umierając 27 lutego 1924 r. Pogrzeb miał charakter manifestacyjny z udziałem ludności polskiej i żydowskiej. Pochowany został w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Katedralnym w Łowiczu.

W Łowiczu od 1929 r. znajduje się ulica Stanisława Stanisławskiego.

Ciekawostki

  • W 1929 Rada Miejska postanowiła zawiesić jego portret w sali swoich obrad i przemianowała na jego cześć nazwę ul. Piotrkowskiej.

Opracowania:

  • “Gdy Polak w Polaku jest orzeł...” rzecz o sławnych Łowiczanach, praca zbiorowa, wyd. przez UM w Łowiczu, Łowicz 2006, s. 81.
  • Gumiński Tadeusz, Łowiczanie z okresu II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny (Olszewski Władysław - Zawadzki Stefan), Łowicz 1987, s. 7.
  • Jaworska Janina, Stanisławski Stanisław, [w:] Słownik Pracowników Książki Polskiej, pod red. I. Treichel, Warszawa – Łódź 1972.
  • Z dziejów średnich szkół ogólnokształcących i koła wychowanków w Łowiczu, wyd. przez Koło Wychowanków i Wychowanek Szkół Średnich Ogólnokształcących w Łowiczu, Łowicz 2000, s. 228 - 22
  • Owczarek - Cichowska Alina, Z historii łowickich bibliotek, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 5/1991, s. 5, nr 7/1991, s. 4.
  • Wojtylak Marek, Projekty Stanisławskiego, [w:] Nowy Łowiczanin, nr 2/1991, s. 4.
Osobiste