Tarczyński Władysław

Z Nowy Łowiczanin

(Przekierowano z Władysław Tarczyński)
Władysław Tarczyński

Władysław Tarczyński (ur. 22 czerwca 1845 w Płocku - zm. 6 października 1918 w Łowiczu) - działacz społeczny, założyciel i współorganizator wielu instytucji i towarzystw w Łowiczu (czytelni ludowej, straży, PTK, Towarzystwa Wzajemnego Kredytu, Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych); autor książek historycznych i religijnych.

Spis treści

Życiorys

Urodzony w Płocku, tam spędził dzieciństwo. Do Łowicza przybył w 1862 r. Wraz z ojcem, który zamieszkując na Rynku Nowego Miasta 8, prowadził warsztat korektury i strojenia fortepianów. Sztuki tej ojciec nauczył syna. W 1867 r. Władysław Tarczyński ogłosił się jako korektor fortepianów w Łowiczu. Rok później zawarł małżeństwo, w kościele Św. Ducha w Łowiczu, z Marianną z Grodzickich. W dwa lata później zmarła ona na skutek zakażenia w czasie połogu. Kilka tygodni później zmarł urodzony wtedy ich syn Antoni. W 1872 r. w kościele Św. Krzyża w Warszawie ożenił się z Wandą z Karpowiczów. Na ul. Podrzecznej w Łowiczu otworzył skład fortepianów połączony z ich wynajmem. Udzielał też nauki gry na fortepianie, otwierając Gabinet Muzyczny.

Społecznik

Władysław Tarczyński opowiadający uczestnikom wycieczki z Kutna o zamku łowickim, 1913 r., (fot. ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łowiczu, zamieszczone w: Tajemnice notatnika Tarczyńskiego, M. Wojtylak, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr1/2012 ).

Po kilku latach pracy w Łowiczu Tarczyński dał się poznać mieszkańcom miasta jako społecznik, a jego praca na tym polu została zauważona. W 1879 r. założył wraz z żoną we własnym mieszkaniu bezpłatną wypożyczalnię książek dla ludu oraz salon abonamentowy gry na fortepianie. Jako pozytywista, działalność wypożyczalni Tarczyński kierował do włościan zamieszkujących podłowickie wsie i rzemieślników łowickich. Korzystało z niej ponad 60 czytelników, wymieniając około 1400 książek rocznie. Władze cesarskie zamknęły ją w 1885 r. Był to początek inicjatyw Tarczyńskiego w Łowiczu i Warszawie.

Do najważniejszych instytucji, których był współorganizatorem, należy niewątpliwie Towarzystwo Wzajemnego Kredytu założone w 1901 r., w którym pełnił funkcję dyrektora i członka zarządu. Poza tym był inicjatorem powstania: Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego (1899), Towarzystwa Pomocy dla Biednych (1902), Koła Towarzystwa Śpiewaczego „Lutnia” (1903), Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich (1905), Koła Polskiej Macierzy Szkolnej (1905) oraz łowickiego oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1908). Ważne zasługi położył Tarczyński dla Ochotniczej Straży Ogniowej, powołanej w 1879 r. W latach 1902 – 1905 był prezesem Rady.

Tarczyński dał się poznać jako literat. Od 1894 r. należał do Archikonfraterni Literackiej działającej przy kościele św. Jana w Warszawie. Pisał często książki treści religijnej, np: Pomoc cierpiącym, Karawika czyli Krzyż o dwóch ramionach, Dwie litanie do użytku mieszkańców Łowicza. W 1899 r. wydał swoje chyba najbardziej znane dzieło pt.Łowicz - wiadomości historyczne z dodaniem innych szczegółów. Praca ta przyniosła autorowi uznanie środowiska literackiego i przychylność krytyki. Kolekcjonował też pamiątki, przedmioty związane z Łowiczem. Upowszechniał przy tym wiedzę o zabytkach, starając się dostrzegać i przekazywać ścisły związek przedmiotu i jego rangę historyczną z miejscem pochodzenia. Tarczyński działał też w Krakowie, w towarzystwie Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury, założonym w roku 1902.

Grób rodziny Tarczyńskich na cmentarzu Emaus w Łowiczu (fot. K. Piotrkiewicz).

Muzeum Starożytności

Prace nad systematyką prywatnego archiwum rodzinnego, oraz resztki zbioru pamiątek odziedziczonych po ojcu, stały się początkiem tworzenia Zbiorów Starożytności. Prace nad powiększeniem zbiorów Tarczyński rozpoczął w 1905 r. „Odezwą” do Łowiczan. Postęp w zrozumieniu przez mieszkańców tej inicjatywy dał się zauważyć lata później. Zbiory Starożytności liczyły już 287 obiektów. Pierwsze otwarcie zbiorów dla szerszej publiczności przyniósł rok 1906. Wraz z otwarciem uruchomił Tarczyński swego rodzaju procedurę finansowego wspierania, rodzącej się instytucji, opartego głównie na dobrowolnych datkach od osób indywidualnych. W czerwcu 1906 r. Komisja Gubernialna Warszawska, zatwierdziła Ustawę Towarzystwa Opieki Nad Historycznymi Pamiątkami i Zabytkami Sztuki i Kultury Polskiej. Pozwoliło to na tworzenie podstawowych struktur muzealnych w Łowiczu. Już we wrześniu 1906 r. Gubernator Warszawski zarejestrował Muzeum W. Tarczyńskiego, którego pełna nazwa brzmiała: Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych w Łowiczu.

Początkowo siedzibą Muzeum był pokój przy sali Strażackiej w domu Towarzystwa Straży Ogniowej Ochotniczej w Łowiczu. Następnie przeniesiono Muzeum do budynku Towarzystwa Wzajemnego Kredytu na rogu Starego Rynku i ul. Zduńskiej, i tam znajdowało się do 1915 r. Stale zwiększało się zainteresowanie społeczności działalnością Tarczyńskiego. Szybko wzrastał stan zbiorów, w roku 1914 wynosił on ponad 3200 obiektów. Nie bez wpływu na stan zbiorów pozostał okres I wojny światowej, część zbiorów uległa zniszczeniu lub zaginięciu. W 1921 r. Zbiory przeniesiono do nowej siedziby, do gmachu przy Starym Rynku nr 16.

Władysław Tarczyński zmarł 6 października 1918 r. w wieku 73 lat. Po jego śmierci opiekunem zbiorów Muzeum Starożytności został Emil Balcer.

Źródła

  • Warchałowski Walerian, Historia zbiorów Władysława Tarczyńskiego i Muzeum i Miejskiego w Łowiczu 1907-1939, Łowicz 1997.
  • Warchałowski Walerian, Władysław Tarczyński i jego idea muzeum w Łowiczu, Łowicz 1988.
  • Wojtylak Marek, Tajemnice notatnika Tarczyńskiego, [w:] Łowiczanin. Kwartalnik historyczny, nr 1/2012, s. 4.
  • Żebrowska Alojza, Tarczyński Władysław, [w:] Słownik Pracowników Książki Polskiej, pod red. I. Treichel, Warszawa-Łódź 1972, s. 897.
  • [1]

Linki zewnętrzne

Osobiste