Łowicka Szkoła Realna

Z Nowy Łowiczanin

Łowicka Szkoła Realna ok. 1912. (Widok z pocztówki wydanej nakładem S. Kronenberga w Łowiczu, [w:] Kartki z podróży. Pocztówki z kolekcji Jana Chlebnego, Łowicz 2008, s.18.)

Łowicka Szkoła Realna – powstała w 1874 roku. Pod taką nazwą funkcjonowała do wybuchu I wojny światowej. Funkcjonowała również w latach 1915 – 1919. Jedna z czterech tego typu szkół w Królestwie Kongresowym.

Spis treści

Zarys historii

Powstała z 5-klasowej szkoły powiatowej męskiej, która znajdowała się w gmachu pomisjonarskim. W 1868 r. szkoła ta została przekształcona na progimnazjum realne, a w 1874 stała się pełną Łowicką Szkołą Realną z klasą wstępną, 6 głównymi i 7 dodatkową. W takim kształcie utrzymała się przez 40 lat. Wraz z wybuchem I wojny światowej działalność szkoły została przerwana na ponad rok. Ponownie ruszyła 16 listopada 1915 r. a jej pierwszym kierownikiem pedagogicznym został Karol Kostro. Szkoła realna jako szkoła społeczna istniała jeszcze przez 4 lata. W 1919 r. została upaństwowiona i otrzymała nazwę Gimnazjum Państwowego im. Księcia Józefa Poniatowskiego w Łowiczu.

Charakter szkoły

Szkoły realne zgodnie z reformą ministra oświaty Dmitrija Tołstoja (1871 r.) miały być zawodowymi szkołami przygotowującymi młodzież do wyższych studiów specjalnych. Pod koniec XIX w. odzyskała jednak charakter szkoły ogólnokształcącej.

Do szkoły mogli uczęszczać chłopcy bez różnicy wyznań i narodowości, którzy po ukończeniu kursu elementarnego zdali egzamin wstępny i wnieśli opłatę wpisową. Językiem wykładowym był język rosyjski. Używanie języka polskiego było zabronione. Lekcje języka polskiego były nadobowiązkowe i odbywały się w godzinach nieosiągalnych dla uczniów. W języku rosyjskim próbowano również uczyć religii. Woźni, tzw. pedlowie mieli prawo karać aresztem szkolnym uczniów, którzy rozmawiali w szkole po polsku.

Szkoła była wyposażona w bogate gabinety: fizyczny, biologiczny, zbiór modeli do nauki rysunku odręcznego i bibliotekę liczącą już w 1879 r. prawie 5 tys. woluminów. W 1890 r. postanowiono sprzedać większość polskich książek, nie doszło do tego jednak dzięki patriotycznej postawie bibliotekarza Jaworskiego.

Z racji tego, że szkół realnych było w Królestwie jedynie cztery, w łowickiej szkole uczyła się młodzież m.in. z Warszawy i innych odległych terenów. Ukończenie 7 klas otwierało drogę do nauki na wyższych uczelniach. Natomiast ukończenie 4 lub 6 klas dawało możliwość kształcenia się w różnych zawodach.

Tajne kółka samokształceniowe

Uczniowie przeciwstawiając się pełniej rusyfikacji organizowali tajne kółka samokształceniowe. W 1877 r. młodzież szkolna posiadała tajną czytelnię w mieszkaniu przy ul. Wjazdowej, która zaopatrywana była przez Romualda Oczykowskiego. Prowadziła ją matka jednego z uczniów (Żmijewskiego), która zamieszkała w Łowiczu czasowo, na okres nauki syna. Już przed 1890 r. uczniowie uczestniczyli w konspiracyjnych zebraniach, organizowali się w tajne koła samokształceniowe.

Koła te posiadały wspólną stałą bibliotekę, która powstała dzięki składkom i darom od uczniów. W 1900 r. biblioteka posiadała 300 książek z zakresu literatury, geografii, historii, polityki, ekonomii i socjologii.

Strajk szkolny 1905 – 1907

Bracia Starzyńscy ok. 1907 r. (fot. z: W. J. Wysocki, Starzyńscy w Łowiczu, Łowicz 1993)

Bezwzględna rusyfikacja wprowadzona także w szkolnictwie łowickim powodowała częste konflikty między uczniami i nauczycielami na tle narodowościowym. Największym wydarzeniem w 40-letniej pracy Szkoły Realnej był strajk w 1905 roku.

Od momentu otrzymania pierwszych wiadomości o przygotowaniach do masowego strajku szkolnego w łowickiej Szkole Realnej coraz częściej odbywały się zebrania konspiracyjne celem opracowania szczegółowego planu działania i rozdzielenia funkcji pomiędzy poszczególnymi kierownikami akcji strajkowej.

Utworzono komitet strajkowy ogólny i wykonawczy. Strajk rozpoczął się 31 stycznia 1905 r. o godzinie 11. Naukę przerwano we wszystkich szkołach. Solidarność z uczniami wykazali robotnicy łowickiej fabryki przetworów chemicznych, którzy także przerwali pracę. Uczniowie manifestacyjnie niszczyli rosyjskie książki i zrywali z czapek palemki z inicjałami Ł.R., za co niektórzy trafili do miejskiego aresztu.

2 lutego jeden z uczniów, Janusz Szymański, próbował przekazać dyrektorowi Mikołajowi Agapitowi deklarację strajkową z postulatami. Dyrektor nie pozwolił jej do końca przeczytać i nie przyjął jej od uczniów. W postulatach domagano się: wprowadzenia wykładów i administracji szkoły w języku polskim, zniesienia szkolnego systemu policyjnego, prawa do własnych przekonań, zniesienia ograniczeń przy wstępie do szkoły, nietykalności mieszkań uczniów, prenumeraty książek i gazet w różnych językach.

Miejscem spotkań strajkujących było poddasze domu Bolesława Kalinowskiego na Glinkach (dziś Al. Sienkiewicza). Prowadzono akcję tajnego nauczania oraz zakładano szkoły prywatne z językiem polskim.

Po kilkunastu dniach strajku władze wprowadziły pierwsze represje. Już 18 lutego wydalono 64 uczniów (wśród których znalazł się najstarszy brat Stefana Starzyńskiego Roman). W marcu wydalono dodatkowo 134, wśród których znalazł się Stefan (uczeń klasy pierwszej) i Mieczysław (z klasy trzeciej) Starzyńscy. Z progimnazjum żeńskiego relegowano 92 uczennice. Strajk szkolny trwał do 1907 roku.

Nauczyciele

Większość nauczycieli na czele z dyrektorem stanowili Rosjanie, wśród nich m.in. Ławrientiew, Troicki, Sołowiew, Kriczko. Około roku 1905 matematyki uczył Polak Józef Adamski, religii ks. Mościcki, pastor Oppman i pop Sitkiewicz. Wyjątkowo antypolskim dyrektorem okazał się Mikołaj Agapitow. Nauczyciele, dzięki wysokim zarobkom, stanowili warstwę uprzywilejowaną w Łowiczu. Zobowiązani byli przez to do wypełniana wszystkich antypolskich zaleceń władz. Obowiązywało donosicielstwo i częste rewizje na uczniowskich stancjach.

Uczniowie

Świadectwo dojrzałości Mieczysława Bronikowskiego - Szkoła Realna 1881r. (fot. pochodzi z: Z dziejów średnich szkół ogólnokształcących i koła wychowanków w Łowiczu, s. 18. )

Do szkoły uczęszczali uczniowie nie tylko z miasta lecz również z okolicznych i bardziej odległych miejscowości. Corocznie w szkole uczyło się ok. 320 uczniów. Jedynie po strajku liczba uczniów zmalała do 290.

Wybitni wychowankowie

Szkoła ta wychowała wielu wybitnych i znanych ludzi. Byli wśród nich:

Zobacz także

Bibliografia

  • Gumiński Tadeusz, Łowicz w latach 1865 – 1914, [w:] Łowicz. Dzieje miasta, pod red. R. Kołodziejczyka, Warszawa 1986, s. 280 – 281.
  • Kostrzewa Zbigniew, Łowicz na przełomie XIX i XX wieku, Łowicz 1986, s. 5.
  • Z dziejów średnich szkół ogólnokształcących i koła wychowanków w Łowiczu, wyd. przez Koło Wychowanków i Wychowanek Szkół Średnich Ogólnokształcących w Łowiczu, Łowicz 2000, s. 17 – 25. ISBN 83-914354-0-7
Osobiste