Bączkowski Jan

Z Nowy Łowiczanin

Jan Bączkowski (fot. z Niebudek A. i P., Harcerz i ułan niezłomny - rzecz o majorze Janie Bączkowskim"..., s. 201. )

Jan Bączkowski (ur. 20 stycznia 1898 r. w Dębsk – zm. 21 kwietnia 1961 r w Penrose) harcerz, major Wojska Polskiego. Uczestnik wojny z bolszewikami, obrońca Kresów w 1939 r., żołnierz Polskich Siła Zbrojnych na emigracji.

Jan Bączkowski jako ppor. 16 pułku ułanów wielkopolskich. (fot. z Niebudek A. i P., Harcerz i ułan niezłomny - rzecz o majorze Janie Bączkowskim"..., s. 195.)

Spis treści

Pochodzenie

Urodził się w rodzinie Franciszka – rolnika, młynarza i zarządcy majątku Dębsk - Korfa oraz Anny z Niebudków – nauczycielki. Był najstarszym dla rodzeństwa: Józefa, Tadeusza i Anny. W 1912 r. stracił ojca. Po jego śmierci matka podjęła pracę jako nauczycielka w szkole na Wygodzie. Pomoc materialną uzyskał od chrzestnego Aleksandra Niebudka.

Wykształcenie

  • 1906 – 1911 uczęszczał do Polskiej Szkoły Handlowej w Łowiczu. W tym okresie został zaangażowany przez starszych kolegów w działalność tajnych kółek samokształceniowych. W 1911 r. brał udział w ćwiczeniach „oddziału ćwiczebnego”, prowadzonych przez Jana Sikorskiego. W czasie nauki w Łowiczu mieszkał u swojej babki Katarzyny Niebudek z Lenkiewiczów przy ul. Podrzecznej 3.
  • 1912 – 1916 Szkoła Zgromadzenia Kupców m. st. Warszawy. Wstąpił w tym czasie do drużyny harcerskiej działającej przy szkole. Brał udział w organizowanych przez ks. Kazimierza Lutosławskiego Letniskach Młodzieży Szkolnej, które były w rzeczywistości obozami szkoleniowymi harcerstwa.
  • 10 listopada 1919 r. do 20 lutego 1920 r. Szkoła Podchorążych w Warszawie;
  • 1 marca do 30 kwietnia 1920 r. - Szkoła Jazdy w Przemyślu;
  • 10 marca – 11 kwietnia 1927 r. – kurs dla oficerów młodszych kawalerii w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu;

W służbie Ojczyzny

W 1915 roku wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, która działała w szkole pod kierunkiem prof. Aleksandra Wysockiego – nauczyciela Szkoły Handlowej Zgromadzenia Kupców.

Na polecenie Okręgu Warszawskiego ZHP Bączkowski założył i organizował drużynę harcerską im. Tomasza Zana w Żbikowie przy bursach Rady Głównej Opiekuńczej. W 1916 r. brał udział w tajnym kursie podoficerskim POW. Kurs ukończył z wynikiem bardzo dobrym, uzyskując stopień podoficera i instruktora drużyn POW.

W Łowiczu

W marcu 1917 r. został oddelegowany do Łowicza, aby tu rozwijać działalność harcerską. Od ówczesnego komendanta Okręgu I A w Warszawie otrzymał nominację na drużynowego, a następnie przejął dowodzenie od dh. Adama Kluge nad I Drużyną Harcerską im. ks. Józefa Poniatowskiego. Jako drużynowy kładł duży nacisk na zdobywanie poszczególnych stopni harcerskich, a także organizował i prowadził kursy dla zastępowych. W porozumieniu z przełożoną gimnazjum żeńskiego, Bronisławą Bronikowską, zorganizował I Łowicką Drużynę Żeńską i został jej pierwszym drużynowym.

Jednocześnie podjął pracę jako urzędnik Magistratu w Łowiczu. Jesienią 1917 r. stworzył Komendę Obwodu Księstwa Łowickiego ZHP, której został komendantem. Komenda Obwodu obejmowała następujące drużyny: I ŁDH im. ks. J. Poniatowskiego, II ŁDH im. St. Czarnieckiego, III ŁDH im. J. Ordona oraz I ŁDŻ. Przyczynił się do rozwoju organizacyjnego, podniesienia poziomu pracy, sformował harcerski oddział straży pożarnej. W 1918 r., razem z Komendantem obwodu Łowickiego POW Franciszkiem Kominkiem uzgodnili wspólne wystąpienie zbrojne i przygotowanie do niego. W 1918 r. zorganizował i przeszkolił pierwszą harcerską drużynę straży pożarnej. Szkolenie harcerzy odbywało się w różnych miejscach: w lasku miejskim, podwórkach prywatnych właścicieli, w salach gimnastycznych. Gromadzono broń i amunicje. Pod kierownictwem Jana Bączkowskiego drużyny przekształciły się w zwarte, zdyscyplinowane i wyszkolone w musztrze na sposób wojskowy oddziały.

4 listopada 1918 r. wszedł w skład Komitetu Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego, który miał za zadanie pomóc centralnym władzom polskim w objęciu działów administracji, które były jeszcze w rękach okupanta.

11 listopada 1918 r. dowodził plutonem harcerzy, który wspólnie z plutonem POW rozbroił batalion żołnierzy niemieckich gotowych do odjazdu ze stacji kolejowej Łowicz Południowy (Łowicz Przedmieście).

Udział w walkach o granicę wschodnią

20 listopada 1918 r. przekazał funkcję drużynowego I ŁDH Władysławowi Donayowi, a Komendę Obwodu Księstwa Łowickiego ZHP Czesławowi Dąbrowskiemu. Wstąpił do 2 pułku ułanów formowanego w Łowiczu. Od 10 listopada 1919 r. do 20 lutego 1920 r. uczył się w Szkole Podchorążych w Warszawie, gdzie został skierowany przez ppłk Mikołaja Waraksiewicza. Następnie, od 1 marca do 30 kwietnia doskonalił umiejętności w Szkole Jazdy w Przemyślu, gdzie 1 kwietnia otrzymał awans na stopień kaprala podchorążego i został uroczyście przyjęty do korpusu oficerskiego. Następnie został przydzielony do 16 pułku ułanów wielkopolskich, z którym odbył kampanię wojenną 1920 roku. W międzyczasie został dowódcą 1 plutonu w 1 szwadronie 16 pułku, z którym m.in. stoczył ciężkie walki w Konarmią Siemiona Budionnego. Po walce pod Szczurowicami, dowódca jego pułku, mjr Ludwik Kmicic – Skrzyński, złożył wniosek o nadanie ppor. Bączkowskiemu orderu Virtuti Militari V klasy.

W II Rzeczypospolitej

Po zakończeniu szlaku bojowego, z 16 pułkiem stacjonował w Bydgoszczy. Tam rozpoczął również współpracę z Komendą Hufca ZHP. W 1922 r. został przeniesiony na stanowisko instruktora do Szkoły Oficerskiej dla Podoficerów w Bydgoszczy. W 1924 r. wrócił do 16 pułku na dowódcę 1 plutonu w 1 szwadronie.

28 lipca 1927 r. został przeniesiony do 1 pułku ułanów krechowieckich w Augustowie na dowódcę szwadronu. Tam oprócz treningów konnych i szkolenia bojowego żołnierzy, zajmował się również organizowaniem kursów czytania i pisania. Chciał nie dopuścić do tego, aby któryś z ułanów odchodzący do rezerwy był niepiśmienny.

W międzyczasie uczestniczył w uroczystości 20 –lecia I Łowickiej Drużyny Harcerskiej, która odbyła się w Łowiczu w 1935 r.

4 stycznia 1937 r. został przeniesiony do 13 pułku ułanów wileńskich jako dowódca szwadronu zapasowego. Na początku 1939 roku został zastępcą dowódcy ośrodka zapasowego Podlaskiej i Suwalskiej Brygady Kawalerii w Wołkowysku.

II wojna światowa

Po wybuchu II wojny światowej mjr Bączkowski został przeniesiony do Ośrodka Zapasowego Rezerwowej Wileńskiej Brygady Kawalerii w Nowej Wilejce na zastępcę dowódcy Ośrodka. Na wiadomość o agresji sowieckiej, na rozkaz dowódcy DOK III, udał się wraz z oddziałem OZ Wileńskiej Brygady Kawalerii do Wilna. 18 września udali się do Mejszagoły, aby bronić przejścia granicznego z Litwą. Po walkach stoczonych 19 i 20 września, przekroczyli granicę litewska gdzie zostali internowani.

Bączkowski trafił do obozu w Kołotowie, gdzie po jakimś czasie trafiła również jego żona, która ewakuowała się na Litwę ze szpitalem wojskowym, w którym była pielęgniarką. Bączkowski po uzyskaniu fałszywych dokumentów (na nazwisko Janusz Laczkowski) uzyskał wizę wjazdową do Francji oraz wizy tranzytowe Litwy, Łotwy, Estonii, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Belgii, jako polski uchodźca. 3 grudnia 1939 r. dotarli do Francji. Irena zamieszkała w Tours, gdzie pracowała fizycznie, natomiast mjr Bączkowski zameldował się do służby u gen. Władysława Sikorskiego. Trafił do obozu w Parthenay, gdzie formowano wielkie jednostki piechoty Armii Polskiej, aby pełnić funkcję instruktora i wykładowcy.

W czerwcu 1940 r. razem z wszystkim wojskowymi pododziałami polskimi został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. 1 lipca 1940 r. wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych pod dowództwem brytyjskim. Przechodzi szkolenie przekwalifikowujące kawalerzystów na wojska zmechanizowane. O 1 IX 40’ do 12 V 43’ pełni funkcję zastępcy dowódcy pociągu pancernego „B” w Ashford, a następnie pociągu pancernego „C”. Od 15 maja 1943 r. w Centrum Szkolenia Piechoty w Szkocji pełnił funkcję instruktora, po czym został przeniesiony do 3 Brygady Strzelców Zmechanizowanych, wchodzącej w skład 1 Dywizji Pancernej gen. Maczka. W lipcu 1944 r. brał udział w walkach w Normandii. Walczył pod Falaise, wyzwalał Ypres, Gandawę, Brdę, Moerdijk.

Od 28 listopada 1944 do 7 marca 1945 r. był komendantem obozu jeńców niemieckich w Anglii. Po tym został przeniesiony na stanowisko dowódcy batalionu 16 Brygady Pancernej i był nim do 1 kwietnia 1946 r.

Po wojnie

Po wojnie objął funkcję oficera akt rezerwy w Rejestrze Oficerów I Korpusu. Od 17 V 1947 r. do 16 V 1949 r służył w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia. Po zakończeniu tej służby, po 31 latach służby wojskowej, przeszedł w stan spoczynku. Jako uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i obrońca Kresów w 1939 r., nie miał szans wrócić do ówczesnej Polski.

Razem z żoną i synem zamieszkali w brytyjskiej wsi Long Stratton, gdzie założyli fermę drobiu. Z powodu wzrostu konkurencji ich ferma zbankrutowała. Jan Bączkowski podupadł na zdrowiu i jego żona musiała utrzymać rodzinę, ucząc biologii na wojskowych kursach korespondencyjnych i pracując jako salowa na nocnych dyżurach w szpitalu.

Jan Bączkowski chorował na reumatyzm i raka żołądka. Otrzymał miejsce w szpitalu – sanatorium dla oficerów w Penrose, gdzie zmarł 21 kwietnia 1961 r. Został pochowany na Laveder Hill Cementary w Enfield.

Awanse wojskowe

Z żoną Ireną i synem Jerzym w Auchterader, Szkocja, 1946 r. (fot. z Niebudek A. i P., Harcerz i ułan niezłomny - rzecz o majorze Janie Bączkowskim"..., s. 221.)
  • kapral podchorąży – 1 kwietnia 1920 r.
  • podporucznik – 8 grudnia 1920 r.;
  • porucznik – 15 lutego 1923 r.;
  • rotmistrz – 4 stycznia 1929 r.;
  • major – 19 marca 1938 r.

Odznaczenia

  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (V klasy) – 1922 r.;
  • Krzyż Walecznych;
  • Medal „Polska swemu Obrońcy”.
  • Odznaka pamiątkowa 16 pułku ułanów;
  • Odznaka pamiątkowa 2 pułku ułanów;
  • Medal Pamiątkowy Za Wojnę 1918 – 1921;
  • Medal X-lecia Niepodległości;
  • Medal Wojska – nadany przez gen. Stanisława Maczka w 1946 r.;
  • Defence Medal;
  • War Medal 1939 – 45.

Życie prywatne

4 kwietnia 1934 r. ożenił się z Ireną z Zabłockich. Była ona przed wojną inspektorką Izby Rolniczej. Po wybuchu wojny pracowała w szpitalu polowym. Za zasługi wojenne otrzymała stopień podporucznika. Na emigracji pracowała jako nauczyciel biologii, salowa w szpitalu, a także zajmowała się pisaniem książek. Na emigracji we Francji, 26 marca 1940 r. urodził się jedyny syn Bączkowskich Jerzy – późniejszy kapitan lotnictwa cywilnego w Anglii.

Varia

  • We wrześniu 1919 r. podczas pobytu na kilkudniowym urlopie w Łowiczu, na ręce kpr. Bączkowskiego przekazany został proporzec ufundowany przez Towarzystwo Straży Ochotniczej Ogniowej.
  • Jan Bączkowski utrzymywał bliskie kontakty z majorem Henrykiem Dobrzańskim „Hubalem”. Łączyła ich głęboka przyjaźń spotęgowana podobnym przebiegiem służby. Obydwaj byli kawalerami Virtuti Militari i Krzyża Walecznych, opóźnieni w awansach.

Opracowania

  • Gumiński Tadeusz, Łowiczanie z okresu II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny. (Ambroziak Stanisław – Dietrichowa Helena), Łowicz 1987, s. 4 –5.
  • Niebudek Aleksander i Paulina, Harcerz i ułan niezłomny – rzecz o majorze Janie Bączkowskim, [w:] Roczniki Łowickie, T. IV, s. 189 – 232.
Osobiste