Instytucja wikariuszy wiejskich

Z Nowy Łowiczanin

Wikariusze wiejscy mieszkali przy kościele św. Leonarda w Łowiczu.

Instytucja wikariuszy wiejskich (łac. Plebanis Villis) - powołana przez prymasa Jana Łaskiego w 1520 r., była spełnieniem woli testamentowej księdza Jana z Grotkowa.

Spis treści

Historia

10 października 1520 r. abp Jan Łaski na skutek działań wykonawców testamentu w osobach: Spytka z Bużenina, Stanisława z Sierzchowa, Mikołaja z Mysłakowic i Pawła z Kawęczyna erygował instytucję wikariuszy (również zwanych plebanami) wiejskich, przy kościele św. Leonarda w Łowiczu.

Powstanie tej instytucji było możliwe dzięki woli testamentowej kanonika i oficjała łowickiego Jana z Grotkowa, który w swojej ostatniej woli postanowił przeznaczyć pewien fundusz na utrzymanie dwóch pomocniczych wikariuszy przy kolegiacie łowickiej.

Organizacja

Powołanie takiej instytucji zrodziło się z problemu, jakim była niewystarczająca liczba wikariuszy wieczystych, którzy mieli obowiązek służyć w kolegiacie i na terenie miasta. Wpływ na taką decyzję miała również rozległość parafii kolegiackiej, która oprócz części miasta obejmowała również okoliczne wioski. Oddzielenie nabożeństw parafialnych od kościołów katedralnych, kolegiackich i opackich było stałą praktyką. Kościoły takie miały przepisane msze konwentualne, dzień podzielony miedzy uroczyste śpiewanie godzin brewiarzowych, nie było czasu ani miejsca na śluby, pogrzeby, wyjazdy do chorych. Funkcje parafialne przejmował zwykle specjalny kościółek. Łowiccy wikariusze wieczyści wyznaczyli dwóch księży, których zadaniem było dojeżdżać konno do mieszkańców wiosek z Najświętszym Sakramentem i Słowem Bożym.

Do ich zadań należało również odprawienie trzech mszy w tygodniu w określonych intencjach w kolegiacie lub kościele św. Leonarda.

Wikariusze wiejscy mieszkali w dwóch domach przy kościele św. Leonarda na tzw. Kierchowie, który jeszcze wtedy znajdował się poza miastem.

Oprócz tego, że mieli być w ciągłej gotowości do posługi wiernym na wsi, mieli również obowiązek w czasie wolnym, a szczególnie w niedzielę pomagać wikariuszom wieczystym w kolegiacie. Pomoc ta polegała na śpiewie, uczestnictwie w procesjach i asystowaniu do mszy.

Status

Mimo, że nazywano ich plebanis villis, nie byli oni proboszczami kościółka św. Leonarda, przy którym rezydowali, lecz pomocnikami kolegiaty NMP. Z drugiej strony nie podlegali oni proboszczowi kolegiaty, lecz byli zależni od wikariuszy wieczystych. Ich władza była ograniczona przez kolegium, a przede wszystkim określona w dokumencie erekcyjnym prymasa Łaskiego.

Ich utrzymanie nie zależało natomiast od wikariuszy czy proboszcza, lecz było z góry ustalone wolą kanonika Jana z Grotkowa.

Dalsze dzieje

Z biegiem czasu zwierzchnictwo nad wikariuszami przejął prepozyt kierchowskiego kościoła, który miał zlecone duszpasterstwo nad mieszkańcami wiosek należącymi do parafii kolegiackiej. Instytucja wikariuszy wiejskich przetrwała jeszcze wiele lat, a z nią charakter kościoła św. Leonarda jako ośrodka duszpasterskiego dla parafian z okolicznych wsi.

Opracowania:

  • Gajewski Jacek, Sztuka w prymasowskim Łowiczu, [w:] Łowicz. Dzieje miasta, pod red. R. Kołodziejczyka, Warszawa 1986, s. 485.
  • Skiełczyński Zbigniew, Kościół św. Leonarda w Łowiczu i jego funkcje społeczne, Łowicz 1982, s. 1 – 2, 4.
  • Skiełczyński Zbigniew, Szkice do kościelnych dziejów Łowicza, Łowicz 2004, s. 14.
  • Sumariusz wpisów kopiariusza kapituły kolegiackiej w Łowiczu z przełomu XVIII i XX wieku, (z kontynuacją do roku 1961). wyd. Stanisław Librowski, [w:] ABMK, t. 34, Lublin 1977, nr 34, s. 221 – 222.
  • Wieteska Józef, Katalog prałatów i kanoników Prymasowskiej kapituły Łowickiej, Warszawa 1971, s. 34.
  • Zbiór ważniejszych dokumentów natury kościelnej archidiecezji gnieźnieńskiej do lat 1818/ 1819, cz. 3. Ośrodek Łowicz, oprac. Stanisław Librowski, [w:] ABMK t. 35, Lublin 1977, nr 16, s. 344 – 348.
  • Żabka Tomasz, Oficjalat łowicki w XV – XVI wieku, [w:] RŁ, Łowicz 2009, s. 34.
Osobiste