Janowski Walery

Z Nowy Łowiczanin

Walery Janowski (fot. z: Lebioda Edward, Walery Janowski 1883 – 1966..., s. 10.)

Walery Janowski – (ur. 24 stycznia 1883 w Sokulcu k/ Berdyczowa – zm. 13 marca 1966 w Chełmnie)

Spis treści

Pochodzenie

Był synem Wiktora i Sabiny z Berynatowiczów. Urodził się w rodzinie szlacheckiej herbu Janina. Wychowany w środowisku o wartościach patriotycznych. Matka Sabina była emisariuszką w powstaniu styczniowym. Za działalność w powstaniu część rodziny została wywieziona na Syberię w okolice Irkucka, skąd już nie wróciła.

Młodość

Uczęszczał do Gimnazjum w Kijowie. W wieku 16 lat, po śmierci ojca, objął prowadzenie majątku rodzinnego w Sokulcu na Podolu. Na krótko przed wybuchem rewolucji sowieckiej sprzedał swój majątek i przeniósł się wraz z rodziną do Kowla. W czasie I wojny światowej walczył w Legionach Piłsudskiego.

Działalność w Łowickiem

Zarząd Spółki Wodnej Regulacji Słudwi w Łowiczu w 1929 r. W dolnym rzędzie pośrodku prezes Janowski. (fot. z: Lebioda Edward, Walery Janowski 1883 – 1966..., s.11.)

W 1920 r. wspólnie z żoną Marią z Jaworskich kupił bardzo zaniedbany i zadłużony majątek Długie w gminie Kiernozia w powiecie łowickim, o powierzchni 206 ha. Przeniósł się do niego z żoną, dziećmi, matką oraz starszą siostrą Haliną i jej mężem Feliksem, który był rządcą tego majątku.

W krótkim czasie wyprowadził majątek z długów i stworzył prężnie działające gospodarstwo nastawione głównie na hodowlę buraków cukrowych. Był pionierem w zakresie stosowania nawozów sztucznych oraz mechanizacji rolnictwa.

Szybko nawiązał dobre stosunki z mieszkańcami parafii Złaków Kościelny. W 1921 r. został członkiem Rady Parafialnej kultywującej utrzymanie folkloru ludowego i oświaty, utrwalonej na przełomie XIX w. przez księdza Aleksandra Wasilewskiego.

Zajął się również działalnością społeczno – gospodarczą.

  • Miał duży udział w budowie pierwszego spawanego mostu na rzece Słudwi w Maurzycach według projektu prof. Politechniki Warszawskiej Stefana Bryły.
  • 4 lutego 1923 r. utworzył Parafialne Kółko Rolnicze, skupiające 160 członków i współdziałające Koło Ziemianek z 40 gospodyniami. Organizacje te posiadały wspólny sztandar, świetlicę, organizowały spotkania towarzyskie, wycieczki i przyjmowały gości z kraju i zagranicy. W ramach spotkań członków Kółek i Ziemianek Janowski organizował raz w miesiącu systematyczne szkolenia. Na spotkaniach kobiet były poruszane tematy gospodarstwa domowego, szycia, prowadzenia ogrodu, higieny i wychowania dzieci. Mężczyźni słuchali o uprawach, nawożeniu i ochronie buraków oraz zbóż, a także o hodowli bydła mlecznego koni oraz weterynarii. Wśród lektorów znaleźli się zaproszeni przez Janowskiego specjaliści: lekarz powiatowy, weterynarz, instruktorzy Centralnego Towarzystwa Rolniczego i specjaliści Zakładów Doświadczalnych.
  • Po klęsce powodzi jaka nawiedziła tereny leżące w dorzeczu Słudwi pod koniec lat 20., Janowski zorganizował Spółkę Wodną do regulacji tej rzeki. Angażując miejscowych rolników zajął się osuszaniem 4 tys. ha bagien na terenie powiatu łowickiego, gostynińskiego i kutnowskiego.
  • W 1930 r. po zjednoczeniu kółek rolniczych w Okręgowym Towarzystwie Organizacji i Kółek Rolniczych został jego wiceprezesem. Wspólnie z prezesem Towarzystwa Tomaszem Wróblem zorganizował w 1933 r. wystawę inwentarza (bydła, koni i owiec), rejonowy zjazd Kółek Rolniczych oraz budowę mostu i drogi z Retek do Zdun.
  • Zainicjował i kierował społeczną akcją elektryfikacji wsi: Retki, Złaków Kościelny, Złaków Borowy.
Walery Janowski z żoną w Chełmnie - 1960 r. (fot. z: Lebioda Edward, Walery Janowski 1883 – 1966..., s.16. )

Okres II wojny światowej

Z uwagi na położenie folwarku Długie na granicy Generalnej Guberni z Rzeszą przez cały okres II wojny światowej ukrywało się w nim od 80 do 100 osób. Byli wśród nich partyzanci, ludzie poszukiwani przez Gestapo, wysiedleni z Rzeszy czy uchodźcy po powstaniu warszawskim. Był wśród nich prezes Związku Zachodniego, sędzia z Chełmży Jan Wiśniewski, za którego Gestapo wyznaczyło nagrodę pieniężną. Przez całą wojnę, w cegielni na terenie folwarku Długie Janowski ukrywał i dożywiał 4 rodziny żydowskie. Rodziny te przeżyły wojnę, a po jej zakończeniu emigrowały do Izraela.

Wszystkim tym osobom zapewniał schronienie, wyżywienie, a czasami nawet pomoc finansową. Współpracując z okoliczną ludnością udzielał pomocy sierocińcom, a także dożywianie i nielegalny przewóz majątku Żydom. Wspólnie ze swoją siostrzenicą Leokadią Szyszkowską organizował i dostarczał żywność dla warszawskiego getta. Aktywnie działał w Radzie Głównej Opiekuńczej.

Po wojnie

W okresie PRL Walery Janowski został uznany za obszarnika i wroga klasowego, a co za tym idzie pozbawiony majątku. Jego własność nie została rozparcelowana, ale zamieniona w 1948 r. na Państwowe Gospodarstw Rolne. Po tym musiał opuścić powiat łowicki i przeniósł się, początkowo do Łodzi, a następnie do Chełmna w województwie bydgoskim.

Do końca życia miał nadzieję, że odzyska majątek. Zmarł 13 marca 1966 r., został pochowany w rodzinnym grobowcu w Chełmnie.

Varia

  • Na cmentarzu w Złakowie Kościelnym znajduje się grób matki Walerego Janowskiego – Sabiny Janowskiej.
  • Walery Janowski witał w swoim folwarku Długie Prezydenta RP Ignacego Mościckiego, który przybył z wizytą 30 maja 1930 r. do parafii Złaków Kościelny. Jako prezes Kółka Rolniczego pokazał mu wzorowe gospodarstwa członków Kółka Rolniczego.
  • Za szeroko zakrojoną działalność społeczno – gospodarczą został odznaczony w 1932 r. przez Prezydenta Polski Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. (1932);

Opracowania

  • Lebioda Edward, Walery Janowski 1883 – 1966. Działalność społeczno – gospodarcza w powiecie łowickim, Zduny 2003.
Osobiste