Pągowski Zygmunt

Z Nowy Łowiczanin

Zygmunt Pągowski (fot. Gdy Polak w Polaku jest orzeł... rzecz o sławnych Łowiczanach..., s 72.)

Zygmunt Pągowski (ur. 24 lutego 1905 r. w Łowiczu - zm. 25 stycznia 1974 r. w Łowiczu) lekarz, rysownik, społecznik. W rzeczywistości nazywał się Maciej Zygmunt Pągowski, jednak na co dzień używał drugiego imienia.

Spis treści

Młodość

Pochodzenie

Był synem Stanisława, mistrza cechu rzeźnickiego i Jadwigi z Kocentów. Miał trzech młodszych braci: Zdzisława, późniejszego artystę plastyka, Ryszarda, który zginął podczas II wojny światowej w obozie koncentracyjnym Gross Rosen oraz Stefana, inżyniera architekta. Jego rodzice byli właścicielami parterowej kamienicy przy ul. Mostowej 12 w Łowiczu. Mieścił się tam warsztat masarski, sklep wędliniarski oraz lokal mieszkalny. Pągowscy w swoim drobnomieszczańskim środowisku cieszyli się ogólnym szacunkiem i zaufaniem.

Okres szkolny

Zygmunt Pągowski początkowo nauki pobierał jeszcze w okresie niewoli. Od 1915 r. kontynuował ją już w polskiej szkole średniej, którą było męskie Gimnazjum im. ks. J. Poniatowskiego w Łowiczu. W latach 1920 - 1925 dyrektorem tej szkoły był Władysław Olszewski, wybitny historyk, wykształcony w Petersburgu. Zygmunt Pągowski, jako uczeń wyróżniał się starannością o wygląd zewnętrzny, a także pewnymi znamionami indywidualnymi w ubiorze świadczącymi o wrażliwości estetycznej. Za przyczyną Stanisława Noakowskiego, wcześnie zainteresował się sztuką a w szczególności architekturą. Z racji tego, że w gimnazjum panowała zasada bezwzględnego przesiewu uczniów, niewielu z nich ukończyło tę szkołę w terminie. Wielu spośród nich, w tym również Pągowski, zmieniło szkołę. W skutek tego egzamin dojrzałości złożył on w gimnazjum w Dąbiu nad Nerem w 1928 r.

Studia

Widząc w Noakowskim wzorzec osobowy, wstąpił na Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej. Z powodu problemów z matematyką musiał jednak zrezygnować. Zdolności manualne oraz względy praktyczno- życiowe zdecydowały o wstąpieniu do Akademii Stomatologicznej w Warszawie. W tym czasie utrzymywał stały kontakt z kolegami gimnazjalnymi, m.in. działał w Akademickim Kole Łowiczan. Dyplom lekarza stomatologa otrzymał w 1933 r.

Lekarz i humanista

Działalność do 1939 r.

Po krótkim okresie pracy w Toruniu otworzył gabinet dentystyczny w domu rodzinnym w Łowiczu. Jego zainteresowania humanistyczne sprawiły, że zaczął gromadzić książki i inne przedmioty o wartości historycznej i artystycznej. Pisał do miejscowych tygodników Polska Narodowa i Gazeta Łowicka, wydawanych przez Tadeusza Bączkowskiego. Brał czynny udział w oddziale Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, którego głównym działaczem była wtedy Aniela Chmielińska. Należał do założonego w 1935 r. Związku Propagandy Turystycznej Ziemi Łowickiej. Był członkiem i doradcą artystycznym spółdzielni "Zdobnictwo Ludowe". W 1938 roku wydał okolicznościową publikację pt. "Noakowskiemu Łowicz" powstałą z okazji ufundowania przez Koło Wychowanków Szkół Średnich tablicy pamiątkowej dla artysty.

Okres wojny

W przededniu wojny 1939 r. Pągowski, jako lekarz został zmobilizowany i przydzielony do szpitala wojskowego w Łodzi. 7 września pod Mszczonowem dostał się do niewoli niemieckiej. Jako jeniec znalazł się w stalagu w Kaisersteinbruch w Dolnej Austrii, gdzie zatrudniony był w izbie chorych. Tam również realizował swoje zainteresowania, utrwalając ołówkiem typy żołnierzy polskich w niewoli, sceny z ich życia czy widoki obozu. We wrześniu 1940 r. na podstawie orzeczenia lekarskiego, został zwolniony z niewoli. Po powrocie do Łowicza zastał rodzinny dom zburzony. Ocalał jedynie fragment oficyny, gdzie w prymitywnych warunkach zamieszkał. Wznowił praktykę lekarską. Zaangażował się w działalność konspiracyjną w szeregach ZWZ-AK. Kontynuował również pasję kolekcjonerską.

Po wojnie

W lipcu 1945 r. został powołany do czynnej służby wojskowej. Pełnił ją, jako lekarz w sanatoriach oficerskich w Krynicy, Otwocku oraz w szpitalach MON. W 1947 r. przeszedł do rezerwy w stopniu kapitana i podjął pracę w Powiatowej Przychodni Dentystycznej w Łowiczu. W 1955 r. zawarł związek małżeński z Teresą z Sierakowskich, również lekarzem stomatologiem. W 1957 r. Pągowscy zaangażowali się do pracy w Rejonowej Przychodni Lekarskiej PKP. W 1959 r urodził się im syn Mariusz. Dzięki wytrwałej pracy zawodowej obojga małżonków, uprawianiu prywatnej praktyki lekarskiej oraz dzięki odszkodowaniu za posesję przy ul. Mostowej, przejętą pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, udało im się zbudować dom rodzinny przy ul. H. Sienkiewicza 28. Jego aktywne życie towarzyskie i wyczerpująca praca zawodowa doprowadziły go do upadku na zdrowiu. Prawie dwa lata przebywał w szpitalach, klinikach i sanatoriach. Z końcem marca 1972 r. przeszedł na emeryturę. Zmarł po ciężkiej chorobie 25 stycznia 1974 w Łowiczu i pochowany został na Cmentarzu Kolegiackim.

Społecznik

Po październiku 1956 r. włączył się w do pracy społecznej. Przez dłuższy czas przewodniczył zarządowi Koła Przyjaciół Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej, której był wieloletnim członkiem. Zasługą Pągowskiego było to, że Koło w Łowiczu stawiano na wzór w dawnym województwie łódzkim. Jako członek Towarzystwa Przyjaciół Muzeum w Łowiczu zabiegał, aby wszystko co było związane z miastem trafiało do zbiorów tej instytucji. Dużą rolę odegrał przy powołaniu do życia Koła Wychowanków i Wychowanek Szkół Średnich Ogólnokształcących w Łowiczu i organizowaniu pierwszego zjazdu koleżeńskiego w 1958 r. Został prezesem Zarządu tymczasowego, który doprowadził do legalizacji statutu w 1963 r. Za jego kadencji doszło do ufundowania tablicy pamiątkowej poświęconej wychowankom liceów i gimnazjów łowickich, którzy padli ofiarą II wojny światowej. Jeszcze przed II wojną światową został członkiem Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Po wojnie działał również w Towarzystwie Przyjaciół Książki w Warszawie i Łódzkim Towarzystwie Miłośników Książki.

Kolekcjonerstwo i pasje

Kolekcjonerstwo w jego odgrywało bardzo ważna rolę. Zbiory rosły przede wszystkim drogą zakupów, wymiany oraz w formie darów przyjaciół. Wśród przedmiotów kolekcjonerskich na pierwszy plan wysuwały się książki. Wyraźnie preferowana był sztuka i historia. W jego zbiorach występowały również nieliczne starodruki oraz wydawnictwa ozdobne i artystyczne. Bogato reprezentowane w zbiorach były loviciana. Obok druków zwartych kolekcjonował również ulotne, stanowiące dokumentację życia społecznego. Z prasy łowickiej tylko pojedyncze egzemplarze. Bardzo cenny jest jego zbiór widokówek sięgających również pierwszych lat XX wieku. Dotyczą one nie tylko Łowicza, ale również typów ludowych z jego okolic. Zgromadził księgozbiór liczący ok. 3 tys. pozycji. Przez całe życie szczególna uwagę Pągowskiego przykuwało wszystko co wiązało się ze Stanisławem Noakowskim. W późniejszym okresie życia zrodziła się również fascynacja Stanisławem Wyspiańskim, a w szczególności jego twórczością plastyczną, a także Fryderykiem Chopinem. W latach 50 -tych zainteresował się ekslibrisem, czego wynikiem była kolekcja licząca 2 tys. egzemplarzy. Był posiadaczem szeregu prac malarskich i graficznych wybitnych artystów. Swój dorobek kolekcjonerski często udostępniał publiczności. W latach 1957-1973 zorganizował 10 wystaw, na które sam przygotowywał scenariusze i okoliczne druki.

Ciekawostki

  • Ulgi kolejowe, jakie mu przysługiwały, ułatwiły Pągowskim korzystanie z różnych imprez kulturalnych Warszawy i Łodzi. Zygmuntowi Pągowskiemu stwarzały dodatkowe możliwości, jeżeli chodzi o penetrowanie antykwariatów, udział w aukcjach i zjazdach bibliofilskich, czy poznawanie miejscowości bogatych w zabytki architektury. Miejsca takie często upamiętniał za pomocą szkiców. Odwiedził 118 miejscowości przeważnie z terenu Ziem Odzyskanych. Dzięki temu w latach 1946 - 1970 zapełnił szkicami 17 zeszytów.
  • Część bogatych zbiorów kolekcjonerskich Zygmunta Pągowskiego trafiła, przekazana przez żonę Teresę, do Oddziału Archiwum Państwowego m. st. Warszawy w Łowiczu. Utworzono z nich Zbiór Teresy i Zygmunta Pągowskich. Zespół został w 2007 r. opracowany przez kustosza archiwum Marka Wojtylaka i jest dostępny w pracowni naukowej archiwum.

Zobacz także

Źródła

  • 1. Gdy Polak w Polaku jest orzeł... rzecz o sławnych Łowiczanach, praca zbiorowa, wyd. przez UM w Łowiczu, Łowicz 2006, s. 73.
  • 2. Gumiński Tadeusz, Zygmunt Pągowski lekarz humanista z Łowicza ( 1905-1974), Łowicz 1988.
Osobiste