Tetzlaff Leonard

Z Nowy Łowiczanin

Leonard Tetzlaff (Fot. pochodzi z CDN - Notatnik Kulturalny.)

Leonard Tetzlaff - (ur. 23 maja 1903 r. w Skierniewicach - zm. 13 października 1959 r. w Krynicy) malarz, plastyk, fotograf.

Spis treści

Wykształcenie

Życiorys

Fotolaboratorium Leonarda Tetzlaffa. (Fot. pochodzi z albumu J. Rutkowskiego Łowicz w XX wieku. Kronika fotograficzna.)

W trakcie studiów zmarła na raka jego matka, a on razem z rodzeństwem przeniósł się ze Skierniewic do Milanówka. Z powodu trudnej sytuacji finansowej Leonard musiał przerwać studia. Podjął pracę na zastępstwo nauczyciela rysunku w studium nauczycielskim w Mogielnicy.

Wkrótce zawarł związek małżeński z Ziną Fomińską, z którą zamieszkał w Chodzieży. Tam również podjął pracę w fabryce porcelany, gdzie zajmował się zdobieniem naczyń wykonywanych na specjalne zamówienia.

W 1931 r. Tetzlaff z żoną przeprowadził się do Łyszkowic, gdzie zajmował się również chorą siostrą żony i jej małym dzieckiem. Po śmierci siostry zaopiekował się sierotą Witoldem Fiszerem. To był ciężki okres w jego życiu, kiedy zmagał się z trudną sytuacją finansową.

W 1934 r. dzięki znajomościom swojego brata Henryka, który był znanym dziennikarzem, otrzymał posadę w dziale propagandy Urzędu Morskiego w Gdyni. W tym czasie zapoznał się dość dobrze z fotografiką, którą zajmował się już do końca życia. Na łamach m.in. Kuriera Bałtyckiego publikował uchwycone przez siebie fotografie marynistyczne. Do bardziej wartościowych zdjęć Tetzlaffa z tego okresu należy zaliczyć te z rejsu Daru Pomorza do Szwecji oraz serię zdjęć z budowy portu i miasta Gdynia. W 1936 r. wydano książkę „Port w Gdyni” opatrzoną ilustracjami Leonarda Tetzlaffa.

Leonard Tetzlaff w wieku 23 lat. (Fot. pochodzi z CDN - Notatnik Kulturalny.)

Po wybuchu II wojny światowej został wysiedlony z mieszkania, a następnie internowany ze swoim szwagrem w kościele w Gdyni. Tam Niemcy formowali grupy Polaków, których następnie rozstrzeliwali w Piaśnicy koło Wejherowa. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności udało im się stamtąd wydostać dzięki pomocy pewnej kobiety, która była zakonspirowaną działaczką niemiecką w przedwojennej Gdyni, a także pomocą domową szwagra z późniejszego okresu.

Po wyjeździe z Gdyni trafił z rodziną z powrotem do Łyszkowic, a następnie do Łowicza, z którym związał się do końca życia. Tam, dzięki uprzejmości rodziny Kupczakiewiczów Leonard dostał pracę w ich sklepie na Przyrynku oraz mógł prowadzić w nim własne fotolaboratorium. Prowadził je blisko 20 lat.

W czasie okupacji w zakładzie Tetzlaffa były robione i wywoływane m.in. zdjęcia do kenkarty, ale także wstrząsające zdjęcia, przyniesione przez żołnierzy niemieckich, a przedstawiające makabryczne sceny z łowickiego getta żydowskiego. Po wyzwoleniu Łowicza przez Armię Czerwoną do zakładu fotograficznego przychodzili oswobodziciele, prosząc o zrobienie zdjęć z łupami, do których zaliczali m.in. polskie zegarki.

Leonard Tetzlaff zmarł 13 października 1959 r. w Krynicy, podczas pierwszego dnia pobytu na urlopie wypoczynkowym, na który pojechał pierwszy raz w życiu. Został pochowany na cmentarzu ewangelickim w Łowiczu.

Biernacki o fotografice Tetzlaffa

Gdański żuraw w wykonaniu Tetzlaffa (Fot. pochodzi z CDN - Notatnik Kulturalny.)

Andrzej Biernacki, artysta malarz pochodzący z Łowicza, tak charakteryzował twórczość fotograficzną Leonarda Tetzlaffa:

Fotografika Leonarda Tetzlaffa [...] pozostawała w ścisłym związku z faktem wcześniejszych zainteresowań artysty sztukami plastycznymi, zwłaszcza malarstwem. Z malarstwa czerpała wzorce estetyczne i formalne, hierarchie wartości, funkcje i cele. [...] podkreślała absolutną przewagę swojskiego krajobrazu, malowniczych motywów starych zaułków miejskich, konieczność chwytania piękna ojczystej ziemi, miejscowej tradycji, piękna narodowych pamiątek przeszłości.

Ideał zaś stanowiły zdjęcia, ukrywające „mechaniczne” właściwości fotografii z zastosowaniem technik, których głównym celem była manualna możliwość oddziaływania na „obiektywny” obraz kamer.

Twórczość malarska

W trakcie studiów w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie jego zainteresowania malarskie skupiały się głównie wokół akwareli i pasteli. Posługując się tymi technikami malował głównie zabytkową architekturę: Kraków, Sień na Starym Mieście w Warszawie, Katedra w Oliwie, Spichlerz w Gdańsku.

Podczas pobytu w Łyszkowicach zajmował się malarstwem olejnym. Malował głównie pejzaże z okolic Łowicza jak również portrety. Z tego okresu zachowały się: Łyszkowice, Żniwa we Wrzeczku, oraz Portret Staruszki.

Po wojnie praktycznie zaniechał malowania. Zachowały się z tego okresu jedynie prace rysowane ołówkiem, np. Łowicz - Kościół św. Ducha, Autoportret.

Wystawy pośmiertne

W roku 2007 i 2008 zostały zorganizowane dwie wystawy prac Leonarda Tetzlaffa. Obie zostały zorganizowane przez Galerię Browarna i odbyły się w jej siedzibie.

  • Pierwsza wystawa - zorganizowana w grudniu 2007 r., pod nazwą Pamiętamy 1939 - 1945 - prezentowała kilkadziesiąt archiwalnych plakatów, lapidariów, wydawnictw i fotografii pośród których znalazły się te wywołane w fotolaboratorium Tetzlaffa, a pochodzące z okresu II wojny światowej. Fotografie te dotyczą głównie pochówków żydowskich ofiar tyfusu na cmentarzu żydowskim w Łowiczu. Wystawę miała okazję obejrzeć duża grupa służb dyplomatycznych Rosji, Słowacji i Polski, ówczesny Marszałek Sejmu Bronisław Komorowski oraz dziesiątki gości przybyłych do Łowicza na uroczystość odsłonięcia pomnika poświęconego Polakom, Żydom i Jeńcom Sowieckim, ofiarom nazistowskiego terroru więzionym i zamęczonym w latach 1940 - 1945 w niemieckich obozach pracy przymusowej w Małszycach i Kapitule.
  • Druga wystawa - odbyła się w czerwcu 2008 roku, w ramach pokonkursowej wystawy Nokturn Łowicki. Przedstawiono na niej 30 fotografii Tetzlaffa, obejmujących cykl nocnych ujęć Łowicza z 1958 r., stanowiących przeciwwagę do zdjęć wykonanych współcześnie przez łowiczan.

Życie prywatne

Nagrobek Tetzlaffa na cmentarzu ewangelickim w Łowiczu. (Fot. K. Piotrkiewicz.)

Przyszedł na świat jako trzecie z czworga dzieci maszynisty Drogi Żelaznej Warszawa - Wiedeń. Ojca stracił w wieku 9 lat. Matka zmarła na raka gdy był na studiach. Miał brata Henryka oraz Siostry Adelę i Marylę. W 1930 r. ożenił się z Ziną Fomińską. Dzieci nie mieli.

Varia

  • Z okresu pracy w fabryce w Chodzieży zachowała się jedna filiżanka wykonana na prezent ślubny dla jego brata Henryka. W 1939 r. filiżanka ta została wykradziona Niemcowi, który zajął mieszkanie po wysiedlonym Henryku Tetzlaffie. Ukradła ją sąsiadka i po wojnie oddała prawowitemu właścicielowi. Przetrwał też komplet fajansowych naczyń na przyprawy kuchenne, ofiarowany przez Tetzlaffa siostrze Maryli.
  • Wywoływane przez Niemców w fotolaboratorium Tetzlaffa zdjęcia z łowickiego getta żydowskiego, zostały przez niego powielone i przekazane działającemu w szeregach AK kuzynowi Edmundowi. Po wojnie odbitki tych zdjęć trafiły do łowickiej rodziny Rogowskich – Tylman.
  • Podczas wojny wpadł w ręce gestapo 21-letni wówczas harcerz Witold Fiszer. Ślad po wychowanku Tetzlaffa zaginął w 1942 r. na Pawiaku.
  • Msza żałobna Tetzlaffa odbyła się w kościele ewangelickim w Łowiczu w 1959 r. i była jednocześnie pożegnaniem tego miejsca z jego, trwającą blisko 120 lat funkcją sakralną.

Opracowania

  • Biernacki Andrzej, Fotolaborant [w:] CDN - Notatnik Kulturalny, vol. 2 nr 4 (11) 1998, s. 13. ISSN 1428-2534.
  • Biernacki Andrzej, Lolek, [w:] CDN - Notatnik Kulturalny, vol. 2 nr 5 (12) 1998, s. 26 – 27. ISSN 1428-2534.
  • Łyp Bohdan, Leonard Tetzlaff, [w:] CDN - Notatnik Kulturalny, vol. 2 nr 4 (11) 1998, s. 6,. ISSN 1428-2534.
  • Informacje bezpośrednie od Andrzeja Biernackiego.
Osobiste